Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads.
CÜMLE BİLGİSİ
KONU ANLATIMI
Cümlenin Öğeleri
Sözcüklerin cümle içerisindeki görev adlarına
“cümlenin öğeleri”denir. Cümle öğelerini, temel öğeler
ve y...
A- Temel Öğeler:
1-Yüklem: Cümlede işi, oluşu, hareketi kişi ve zamana
bağlı olarak anlatan yani yargı bildiren unsura “yü...
Örnekler:
Babam erkenden dükkana gitti.
Kaçtılar.
Burada en çok yetişen ürün elmadır.
Tek isteği onu görmekti.
O gençliğin...
2- Özne:
Cümlede yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ve
yargıya konu olan unsurdur. Özneyi bulmak için
yükleme “Ne?, K...
Uyarı:
Özneler cümlede yer alıp almamasına veya fiilin çatı
özelliğine göre değişik isimler alır.
a) Gerçek Özne: Fiilin b...
B)Yardımcı Öğeler:
1-Nesne: Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen
varlığa “nesne” denir. Nesneyi bulmak için
yükleme “Ne...
A) Belirtili Nesne:
Nesne görevinde bulunan söz ismin –i hal ekini almışsa
bu tür nesneye belirtili nesne denir. Yükleme s...
B) Belirtisiz Nesne:
Nesne görevinde bulunan kelime yalın halde
bulunuyorsa bu durumdaki nesneye belirtisiz nesne
denir. Y...
2- Dolaylı Tümleç:
Cümlede yüklemin anlamını yer bakımından tamamlayan
sözlere denir. Dolaylı tümleç, yüklemi yönelme, bul...
3- Zarf Tümleci:
Yüklemi zaman, miktar, durum, yer-yön
bakımından tamamlayan kelimelere denir. Zarf
tümleci yüklemin yönün...
Örnekler:
Örnek: Dün maçı kazandık. (Ne zaman?)
Yaşlı kadın durmadan konuşuyordu. (Nasıl?)
“Ağır ağır çıkacaksın bu merdiv...
Cümlenin Öğeleriyle İlgili Bazı
Hususlar
- Bir cümle öğelerine ayrılırken sıfat ve isim
tamlamaları, deyimler, ikilemeler ...
Cümlenin Öğeleriyle İlgili Bazı
Hususlar
- Bir cümlede, cümlenin öğelerini bulmak için
sorduğumuz sorulardan hiçbirine cev...
Cümlenin Öğeleri
.
Öğe Karşılık verdiği
sorular
ÖZNE Kim?, Ne?
NESNE Neyi?, Kimi?, Ne?
DOLAYLI
TÜMLEÇ
Kime?, Kimde?, Kimde...
Cümle Çeşitleri
A. YÜKLEMİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER
1. Fiil Cümlesi
2. İsim Cümlesi
B. ÖĞELERİN DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER
1. K...
Cümle Çeşitleri
C. ANLAM YÖNÜNDEN CÜMLELER
1. Olumlu Cümle
2. Olumsuz Cümle
3. Soru Cümlesi
4. Ünlem Cümlesi
5. Şart Cümle...
Cümle Çeşitleri
A. Yüklemin Türüne Göre Cümleler
Bir cümlenin yüklemi ya çekimli bir fiil ya da ek-fiille
çekimlenmiş bir ...
1. Fiil Cümlesi
Annem dün sessizce odama girdi. En ziyade
düşman olduğu bu cansız arkadaşıma kinli bir
nazar attıktan son...
2. İsim Cümlesi
Yüklemi isim soylu bir kelime olup, ek-fiilin
zamanlarından biri ile çekimlenmiş olan
cümlelerdir.
Uzun bi...
İsim Cümlesi
•İsim cümleleri genellikle iki unsurdan, özne ve yüklemden
meydana gelir.
İnsan, üç beş damla kan, ırmak, üç...
B. Öğelerin Dizilişine Göre Cümleler
Türkçe cümle yapısında öğe dizilişi şöyledir:
 Özne + tümleçler + yüklem.
 Yüklem ...
1. Kurallı (Düz) Cümle
Yüklemi sonda bulunan cümledir. Dilimizin söz
dizim özelliğine göre asıl öğe sonda, yardımcı öğele...
2. Devrik Cümle
• Yüklemi sonda değil, herhangi bir yerinde bulunan
cümlelerdir.
Görmüyor musun sana doğru geldiğini?
B...
3. Eksiltili (Kesik) Cümle
Çoğu zaman yüklemi, kimi zaman da başka bir öğesi
bulunmayan cümlelere denir. Eksiltili cümlel...
C. Anlamlarına Göre Cümleler
1. Olumlu Cümle
Fiil cümlesinde işin, oluşun yapıldığını veya
olduğunu; isim cümlesinde ise s...
2. Olumsuz Cümle
Fiil cümlesinde işin, oluşun yapılmadığını,
yapılmayacağını veya olmadığını; isim cümlesinde
ise sözü edi...
Olumsuz Cümle
Yarın daha erken gelmemelisin.
Buraları daha önce hiç görmemiştim.
Ateşle oyun olmaz.
Bursa bu mevsimde soğu...
Olumsuz Cümle
Bazı cümleler yapı bakımından olumsuz olduğu hâlde
anlamca olumlu olabilir.
Çocuklarının okumasını istemiyor...
Soru Cümlesi
İçinde soru anlamı bulunan; bir konuda bilgi edinmek,
şüpheleri gidermek ve düşünceleri onaylatmak için
kuru...
Soru Cümlesi
Cümlelerde soru anlamı soru sıfatları, soru zarfları,
soru zamirleri, soru edatları, soru ekiyle sağlanır.
...
Ünlem Cümlesi
Sevgi, korku, şaşma, hayret, seslenme, coşkunluk,
heyecan ve sitem ifade eden cümlelere ünlem
cümlesi denir....
5. Şart Cümlesi
İçinde şart ve koşul anlamı bulunan cümlelere şart
cümlesi denir. Şart cümlelerinin yüklemleri şart kipine...
D. Yapı Bakımından Cümleler
Cümleler, bildirdikleri yargı sayısına ve öğelerin
yüklemle olan ilişkisine göre çeşitlere ayr...
Yapı Bakımından Cümleler
Cümleler yapı bakımından çeşitlere ayrılırken
içlerindeki kelime sayısı değil yüklem, fiil veya
y...
Cümle Çeşitleri
D. YAPI BAKIMINDAN CÜMLELER
1. Basit Cümle
2. Birleşik Cümle
a. Girişik Birleşik Cümle
b. İç İçe Birle...
1. Basit Cümle
İçerisinde tek yargı, tek fiil, dolayısıyla isim veya
fiil cinsinden tek yüklem bulunan
cümledir.
Yarın akş...
2. Birleşik Cümle
Bir temel cümle ile onun anlamını tamamlayan en az bir
yan cümlecikten meydana cümlelerdir.
Yani yapısın...
a. Girişik Birleşik Cümle
Bu tür cümlelerde yan cümlecik temel cümleciğin
herhangi bir öğesi olabildiği gibi, bir öğenin p...
b. İç İçe Birleşik Cümle
Bir temel cümleyle, herhangi bir sebeple onun içinde
kullanılan bir yardımcı cümleden oluşan cüml...
c. Şartlı Birleşik Cümle
Bir temel cümle ve onun şartı olan bir cümleden oluşan
birleşik cümlelerdir.
Şart cümlesi tek baş...
Şartlı Birleşik Cümle
“Havaya bakarsam hava alırım
Toprağa bakarsam dua alırım
Topraktan ayrılsam nerde kalırım
Benim sadı...
3. Sıralı Cümleler
Bağımsız cümlelerin, aralarındaki anlam ilgisinden
dolayı virgülle veya noktalı virgülle birbiri ardına...
Sıralı Cümleler
Sarı çiçeğin saçları yolunmuş, kana bulanmıştı.
Bu, asırlardan beri böyle olagelmişti, asırlarca da böyl...
4. Bağlı Cümle
Aralarındaki ilgiden dolayı birbirlerine bir bağlaçla
bağlanan cümlelerdir.
Bağlaçlar cümle öğesi değildir....
Bağlı Cümle
Hava bulutlu ve durduğumuz tepe rüzgârlı idi.
Çocukluk günlerini hatırladı ve gözlerinde iki damla yaş
belirdi...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Cumle bilgisi konu

1,870 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Cumle bilgisi konu

  1. 1. CÜMLE BİLGİSİ KONU ANLATIMI
  2. Cümlenin Öğeleri Sözcüklerin cümle içerisindeki görev adlarına “cümlenin öğeleri”denir. Cümle öğelerini, temel öğeler ve yardımcı öğeler olmak üzere iki grupta inceleyebiliriz. A) Temel Öğeler: 1- Yüklem 2- Özne B) Yardımcı Öğeler: 1- Nesne 2- Dolaylı Tümleç 3- Zarf Tümleci
  3. A- Temel Öğeler: 1-Yüklem: Cümlede işi, oluşu, hareketi kişi ve zamana bağlı olarak anlatan yani yargı bildiren unsura “yüklem” denir. Cümlede yüklemi bulmak için herhangi bir soru sorulmaz. Yüklem tek başına cümle olabilir. Diğer öğeler yüklemi tamamlar. Yüklem kurallı cümlelerde sonda bulunur. Yüklem tek sözcükten oluşabileceği gibi değişik söz gruplarından da oluşabilir.
  4. Örnekler: Babam erkenden dükkana gitti. Kaçtılar. Burada en çok yetişen ürün elmadır. Tek isteği onu görmekti. O gençliğinde rüzgar gibiydi. Dün onu arayan bendim. Bu kitap Mustafa’nın hatırasıdır. İsmail başarılı bir öğrenciydi. Bu hareketiyle gözden düştü. Geç fark ettim taşın sert olduğunu.
  5. 2- Özne: Cümlede yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ve yargıya konu olan unsurdur. Özneyi bulmak için yükleme “Ne?, Kim?” sorularını sorarız. Örnek: Adam umursamadan gülüyordu. (Gülen kim?) Bizim evimiz köyün dışındaydı. (Köyün dışında olan ne?) Dün akşam babamın arkadaşı geldi bize. Çalışmak başarmaktır.
  6. Uyarı: Özneler cümlede yer alıp almamasına veya fiilin çatı özelliğine göre değişik isimler alır. a) Gerçek Özne: Fiilin bildirdiği işi yapan öznedir. Örnek: Ahmet derslerine çok çalışır. b) Gizli Özne: Cümlede yer almayan öznedir. Gizli özne yüklemden anlaşılır. Örnek: Bu imtihana çok çalıştım. c) Sözde Özne: İşi yapmayan, yapılan işten etkilenen öznedir. Örnek: Cam kırıldı. Ezan okundu.
  7. B)Yardımcı Öğeler: 1-Nesne: Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen varlığa “nesne” denir. Nesneyi bulmak için yükleme “Neyi? Kimi?” ve özneyi bulduktan sonra “Ne” soruları sorulur. Uyarı: “Ne” sorusu özneyi bulmak için de sorulduğu için bir cümlenin önce yüklemi, sonra öznesi, daha sonra nesnesi bulunmalıdır. (Y.Ö.N.) Nesneler hal eki alıp almamalarına göre ikiye ayrılır.
  8. A) Belirtili Nesne: Nesne görevinde bulunan söz ismin –i hal ekini almışsa bu tür nesneye belirtili nesne denir. Yükleme sorulan “Neyi? Kimi?” sorularına cevap verir. Nesne tek kelimeden oluşabileceği gibi bir kelime grubundan da oluşabilir. Örnek: Türkçe dersini çok seviyordu. (Neyi seviyordu?) Eski günleri çok özledik. Onun gibisini görmedim hayatımda. Bugünkü gazeteleri okudun mu?
  9. B) Belirtisiz Nesne: Nesne görevinde bulunan kelime yalın halde bulunuyorsa bu durumdaki nesneye belirtisiz nesne denir. Yükleme özneyi bulduktan sonra sorduğumuz “Ne?” sorusuna cevap olur. Örnek: Önce bir bardak su içti. (Ne içti?) Pazardan üç kilo elma almış. (Ne almış?) Sabahtan beri kitap okuyor. (Ne okuyor?) Ünlü yazar, bu konuda birkaç makale yazdı.
  10. 2- Dolaylı Tümleç: Cümlede yüklemin anlamını yer bakımından tamamlayan sözlere denir. Dolaylı tümleç, yüklemi yönelme, bulunma, çıkma, yönünden tamamlar. Dolaylı tümleç olan kelimeler mutlaka ismin “-e, -de, -den” hallerinden birinde bulunur. Dolaylı tümleci bulmak için yükleme “Kime?, Kimde?, Kimden?, Neye?, Neyde?, Neyden?, Nereye?, Nerede?, Nereden?” soruları sorulur. Örnek: Çocuklar sokakta oynuyorlar. Eve geç gittim. Çarşıdan henüz dönmediler. Bayburt’tan ayrılacaklarmış.
  11. 3- Zarf Tümleci: Yüklemi zaman, miktar, durum, yer-yön bakımından tamamlayan kelimelere denir. Zarf tümleci yüklemin yönünü, yüklemde bildirilen işin ne zaman ve nasıl yapıldığını, miktarını bildirir. Zarf tümlecini bulmak için yükleme değişik sorular sorulur. Bunlar: “Ne zaman?, Niçin?, Neden?, Ne kadar?, Nasıl?” gibi sorulardır. Örnek: Halamlar dün bize geldiler.
  12. Örnekler: Örnek: Dün maçı kazandık. (Ne zaman?) Yaşlı kadın durmadan konuşuyordu. (Nasıl?) “Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden.” Çocuk sessizce içeri girdi. Mehmet hastalandığından okula gitmemiş. İşçiler çok yorulmuştu. Öğrenciler dışarı çıktılar. Uyarı: Yer-yön bildiren kelimeler ismin hal eklerinden birini alırsa zarf tümleci olmaz.
  13. Cümlenin Öğeleriyle İlgili Bazı Hususlar - Bir cümle öğelerine ayrılırken sıfat ve isim tamlamaları, deyimler, ikilemeler parçalanamaz. Örnek: Çamurlu yollarda düşe kalka ilerliyordu. Çoluk çocuğa karışmıştı. Cümlesinde “çoluk çocuğa karışmak” deyimdir ve yüklem görevindedir.
  14. Cümlenin Öğeleriyle İlgili Bazı Hususlar - Bir cümlede, cümlenin öğelerini bulmak için sorduğumuz sorulardan hiçbirine cevap olmayan bir bölüm varsa buna “Cümle dışı unsur” denir. Örnek: Sevgili dostum Ahmet, seni çok özledim. C.D.U.
  15. Cümlenin Öğeleri . Öğe Karşılık verdiği sorular ÖZNE Kim?, Ne? NESNE Neyi?, Kimi?, Ne? DOLAYLI TÜMLEÇ Kime?, Kimde?, Kimden?, Neye?, Neyde?, Neyden?, Nereye?, Nerede?, Nereden? ZARF TÜMLECİ Ne zaman?, Niçin?, Neden?, Ne kadar?, Nasıl?
  16. Cümle Çeşitleri A. YÜKLEMİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER 1. Fiil Cümlesi 2. İsim Cümlesi B. ÖĞELERİN DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER 1. Kurallı (Düz) Cümle 2. Devrik Cümle 3. Eksiltili (Kesik) Cümle
  17. Cümle Çeşitleri C. ANLAM YÖNÜNDEN CÜMLELER 1. Olumlu Cümle 2. Olumsuz Cümle 3. Soru Cümlesi 4. Ünlem Cümlesi 5. Şart Cümlesi
  18. Cümle Çeşitleri A. Yüklemin Türüne Göre Cümleler Bir cümlenin yüklemi ya çekimli bir fiil ya da ek-fiille çekimlenmiş bir isim olabilir. Buna göre yüklemin türü bakımından cümleler ikiye ayrılır: 1. Fiil Cümlesi Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. Bu fiil şahıs ve kip eki alarak çekimlenir. Türkçe'de fiil cümlesi isim cümlesinden daha çok kullanılır.
  19. 1. Fiil Cümlesi Annem dün sessizce odama girdi. En ziyade düşman olduğu bu cansız arkadaşıma kinli bir nazar attıktan sonra bir iskemle çekti, karşıma oturdu, bol bir nefes aldı. Belli ki mühim bir şey, çok düşünülen ve az söylenen endişelerden, aile üzüntülerinden birini bana açmak istiyordu. Bunu ben onun bir iğne izi kadar ince iki gölge ile, belirsizce çatılan kaşlarından anlamıştım, hatta bu keşfimde o kadar ileri gittim ki, bana, artık bu sefer katî bir tarzda, izdivaç meselesini açacağına bile hükmettim.
  20. 2. İsim Cümlesi Yüklemi isim soylu bir kelime olup, ek-fiilin zamanlarından biri ile çekimlenmiş olan cümlelerdir. Uzun bir yolculuktan sonra İncesu'daydık. Bir handa, yorgun argın, tatlı bir uykudaydık. İçinde kaybolup gittiğini sandığı bu kalabalık şehirde bir tek tanıdığı bile yoktu. Ama şimdi sevgili öğrencileri, vefalı arkadaşları, dostları var. Gök sarı, toprak sarı, çıplak ağaçlar sarı.. Arkada zincirlenen yüksek Toros dağları, (var) eksiltili cümle
  21. İsim Cümlesi •İsim cümleleri genellikle iki unsurdan, özne ve yüklemden meydana gelir. İnsan, üç beş damla kan, ırmak, üç beş damla su Bir hayata çattık ki hayata kurmuş pusu (Birinci mısrada iki isim cümlesi var; ikinci mısrada ise fiil cümlesi bulunuyor) CENGE GİDERKEN Ben bir Türk'üm; dinim, cinsim uludur; (isim cümlesi) Sinem, özüm ateş ile doludur. (isim cümlesi) İnsan olan vatanının kuludur. (isim cümlesi) Türk evladı evde durmaz giderim (fiil cümlesi)
  22. B. Öğelerin Dizilişine Göre Cümleler Türkçe cümle yapısında öğe dizilişi şöyledir:  Özne + tümleçler + yüklem.  Yüklem sonda bulunur. Ama meselâ şiirde yüklem cümlenin herhangi bir yerinde olabilir. Diğer öğelerin yeri önem sırasına göre değişebilir. Yüklemin cümle sonunda olup olmamasına göre cümleler ikiye ayrılır:
  23. 1. Kurallı (Düz) Cümle Yüklemi sonda bulunan cümledir. Dilimizin söz dizim özelliğine göre asıl öğe sonda, yardımcı öğeler de başta bulunur. Kapalıçarşı'da birkaç istikametten düdük sesleri gelmeye başladı. Bu, her akşam üzeri çarşı bekçilerinin verdiği bir işarettir ki, kapanma saatinin geldiğini ve dükkanını kapamaya geç kalanların acele etmesini ilân eder. O saatte Sahaflar Çarşısı tarafındaki büyük kapıdan içeri bir göz atmak korkunçtur.
  24. 2. Devrik Cümle • Yüklemi sonda değil, herhangi bir yerinde bulunan cümlelerdir. Görmüyor musun sana doğru geldiğini? Bendim dün gece evinizin önünden geçen. • Şiirde ve günlük konuşmalarda çok kullanılır. Çok insan anlayamaz eski musikimizden Ve ondan anlamayan bir şey anlamaz bizden. Ağır, ağır çıkacaksın bu merdivenlerden, •Atasözleri de kafiye amaçlı devrik yapılabilir: Sakla samanı, gelir zamanı. Besle kargayı, oysun gözünü.
  25. 3. Eksiltili (Kesik) Cümle Çoğu zaman yüklemi, kimi zaman da başka bir öğesi bulunmayan cümlelere denir. Eksiltili cümlelerde eksik olan öğeyi okuyan kişi tamamlayabilmelidir. Aksi halde o ifade cümle olmaz. İnsan böyle bir olayla karşılaşınca neler düşünmüyor ki ... Eksiltili cümle - Okula dün sabah kim geldi? - Arkadaşım. (geldi) Eksiltili cümle
  26. C. Anlamlarına Göre Cümleler 1. Olumlu Cümle Fiil cümlesinde işin, oluşun yapıldığını veya olduğunu; isim cümlesinde ise sözü edilen kavramın bulunduğunu, var olduğunu, bahsedilen şekilde olduğunu bildiren cümlelerdir. Bursa bu mevsimde soğuktur. Yarın daha erken gelmelisin. Bu binanın yerinde şeftali bahçesi vardı.  
  27. 2. Olumsuz Cümle Fiil cümlesinde işin, oluşun yapılmadığını, yapılmayacağını veya olmadığını; isim cümlesinde ise sözü edilen kavramın bulunmadığını, var olmadığını, bahsedilen şekilde olmadığını bildiren cümlelerdir. Fiil cümleleri, olumsuzluk ekiyle ve "ne.....ne" bağlacıyla; isim cümleleri de "yok, değil" kelimeleriyle, "ne....ne" bağlacıyla ve "-sİz" olumsuzluk ekiyle kurulur.
  28. Olumsuz Cümle Yarın daha erken gelmemelisin. Buraları daha önce hiç görmemiştim. Ateşle oyun olmaz. Bursa bu mevsimde soğuk değildir. Sokakta ne araba ne de insan var. Ankara bugün hem elektriksiz hem susuz.
  29. Olumsuz Cümle Bazı cümleler yapı bakımından olumsuz olduğu hâlde anlamca olumlu olabilir. Çocuklarının okumasını istemiyor değildi. (İstiyordu) Cezaya çarptırılanlar suçsuz değildiler. (Suçluydular) Yangından korkmayan yoktur. Beni sevindiren onun iyi haberlerini almaktan başka bir şey değildi.
  30. Soru Cümlesi İçinde soru anlamı bulunan; bir konuda bilgi edinmek, şüpheleri gidermek ve düşünceleri onaylatmak için kurulan cümlelere soru cümlesi denir. Cümlenin öğelerini bulmaya yönelik tüm soru kelimeleriyle soru cümleleri yapılabilir. Elimdekinin ne olduğunu kim söyleyecek? Özne Babası çocuğa ne getirmiş? nesne Ankara'ya ne zaman yerleştiniz? Zarf tümleci Daha sonra nereye gidecekler? Dolaylı tümleç
  31. Soru Cümlesi Cümlelerde soru anlamı soru sıfatları, soru zarfları, soru zamirleri, soru edatları, soru ekiyle sağlanır. "mi" soru ekiyle: Soru eki sadece yüklemin değil, diğer öğelerin ve unsurların da sorusunu hazırlar. Son sözünüz bu mu anneciğim? Hiç mi anlatacak bir şeyin yok? Tarlamı bana zorla mı sattıracaksınız? Sular mı yandı, neden tunca benziyor mermer
  32. Ünlem Cümlesi Sevgi, korku, şaşma, hayret, seslenme, coşkunluk, heyecan ve sitem ifade eden cümlelere ünlem cümlesi denir. Ünlem cümleleri, ünlemlerle, bazı sıfatlarla, emir kipiyle, "ki" bağlacıyla, haykırmalarla ve ses tonuyla kurulur. Ee, yeter artık! Ah, ne yaptım! Hah, şimdi oldu! Eyvah! Geç kaldım! Ey Türk Gençliği! Hemşehrilerim!
  33. 5. Şart Cümlesi İçinde şart ve koşul anlamı bulunan cümlelere şart cümlesi denir. Şart cümlelerinin yüklemleri şart kipine göre çekimlenmiştir ve yardımcı cümle oluşturmuştur. Yani bir cümleyi şart çekimiyle bir yardımcı cümle yapabiliriz. Örnek: Eve geldiyse bizi beklesin. Ankara'ya gidersen Kızılay'dan bana kaset al. Beni arayan Dursun ise gelmediğimi söyleyin.
  34. D. Yapı Bakımından Cümleler Cümleler, bildirdikleri yargı sayısına ve öğelerin yüklemle olan ilişkisine göre çeşitlere ayrılırlar. Cümlede bir ya da birden fazla yargı vardır. Başka bir deyişle birden fazla cümle bir araya gelip bir cümleymiş gibi görünebilir. Örnek: Bir ceylan gibi ürktü. Tek yargı Sevincinden ne yapacağını şaşırmıştı. İki yargı
  35. Yapı Bakımından Cümleler Cümleler yapı bakımından çeşitlere ayrılırken içlerindeki kelime sayısı değil yüklem, fiil veya yargı sayısı dikkate alınır. Yapı bakımından cümleler; basit, birleşik, bağlı ve sıralı olmak üzere dörde ayrılır.
  36. Cümle Çeşitleri D. YAPI BAKIMINDAN CÜMLELER 1. Basit Cümle 2. Birleşik Cümle a. Girişik Birleşik Cümle b. İç İçe Birleşik Cümle c. İlgi Cümlesi d. Şartlı Birleşik Cümle 3. Sıralı Cümleler 4. Bağlı Cümle
  37. 1. Basit Cümle İçerisinde tek yargı, tek fiil, dolayısıyla isim veya fiil cinsinden tek yüklem bulunan cümledir. Yarın akşam maç yapacaklar. Zayıf kolları kirli tunç rengindeydi. Derse yine geç kaldı.
  38. 2. Birleşik Cümle Bir temel cümle ile onun anlamını tamamlayan en az bir yan cümlecikten meydana cümlelerdir. Yani yapısında birden fazla cümle bulunduran cümlelerdir. Temel cümleyle yan cümlenin bir araya geliş şekillerine göre birleşik cümleler çeşitlere ayrılır.
  39. a. Girişik Birleşik Cümle Bu tür cümlelerde yan cümlecik temel cümleciğin herhangi bir öğesi olabildiği gibi, bir öğenin parçası da olabilir. Girişik birleşik cümleler, fiilimsilerle ve çekimli fiillerle kurulur. Havaların ısınması / tatil düşkünlerini sevindirdi. Çadırları çalanlar / bulunamadı. Evlerin ne zaman biteceğini / bilmiyoruz. Yarın / bir tanıdığa / gideceğiz. Babasını karşısında görünce / çok sevindi. Havalar soğuduğundan / artık dışarı çıkmıyor.
  40. b. İç İçe Birleşik Cümle Bir temel cümleyle, herhangi bir sebeple onun içinde kullanılan bir yardımcı cümleden oluşan cümlelerdir. Yardımcı cümle de temel cümle gibi bağımsız bir cümle yapısındadır. Asıl yargı sonda bulunur. Adam, / “Kartınız geçerli değil.” / demez mi? Şark için “Ölümün sırrına sahiptir.” derler.
  41. c. Şartlı Birleşik Cümle Bir temel cümle ve onun şartı olan bir cümleden oluşan birleşik cümlelerdir. Şart cümlesi tek başına yargı bildirmez; ana cümleyi zaman, şart, sebep ve benzetme yönlerinden tamamlar. Onun zarfı olarak kullanılır. Hava güzel olursa / yarın pikniğe gideriz. Çanakkale’yi de gezerdik, / vaktimiz olsaydı. Cihanın yurdu hep çiğnense, çiğnenmez senin yurdun.
  42. Şartlı Birleşik Cümle “Havaya bakarsam hava alırım Toprağa bakarsam dua alırım Topraktan ayrılsam nerde kalırım Benim sadık yarim kara topraktır.” Artık demir almak günü gelmişse zamandan Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.
  43. 3. Sıralı Cümleler Bağımsız cümlelerin, aralarındaki anlam ilgisinden dolayı virgülle veya noktalı virgülle birbiri ardına sıralanmasıyla oluşan cümleler topluluğudur. En az iki cümleden oluşur. “Yağız atlar kişnedi, / meşin kırbaç şakladı, / Bir dakika araba yerinde durakladı. Neden sonra sarsıldı altımda demir yaylar, / Gözlerimin önünden geçti kervansaraylar...”
  44. Sıralı Cümleler Sarı çiçeğin saçları yolunmuş, kana bulanmıştı. Bu, asırlardan beri böyle olagelmişti, asırlarca da böyle dürüp gidecekti. Sıralı cümlelerin bütün öğeleri ayrı olabildiği gibi bazıları ortak da olabilir. Otobüs her zamanki gibi yine geç geldi; / biz de derse geç kaldık. Mart kapıdan baktırır; kazma kürek yaktırır. Özne ortak. Mallarımızı önce çaldılar, sonra geri bize sattılar. Özne ve nesne ortak. Merdivenleri kardeşin yıkasın, sen de sil. Nesne ortak. İnatçı adama dil döküyor, sürekli yalvarıyordu. Özne ve dolaylı tüml.
  45. 4. Bağlı Cümle Aralarındaki ilgiden dolayı birbirlerine bir bağlaçla bağlanan cümlelerdir. Bağlaçlar cümle öğesi değildir. Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta. “Gönlüm isterdi ki mazini dirilten sanat Sana tarihini her lâhza hayal ettirsin.” (Gönlüm, mazini dirilten sanatın sana tarihini her lâhza hayal ettirmesini isterdi.)
  46. Bağlı Cümle Hava bulutlu ve durduğumuz tepe rüzgârlı idi. Çocukluk günlerini hatırladı ve gözlerinde iki damla yaş belirdi. Okumayı bilmiyor veya numara yapıyor. “Ne doğan güne hükmüm geçer Ne hâlden anlayan bulunur.” Gönlümle oturdum da hüzünlendim o yerde. Ben saatinde gelmiştim, ama o henüz ortalıkta yoktu.
also progressive.ua

https://progressive.ua

www.karter-kiev.net

×