Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads.
Дасгал ажлын дэвтэрээр цогц чадамжийг 
хөгжүүлэх ба илрүүлэх 
2ФИ1:К1 Танин мэдэхүйн тулд суралцахуйг илрүүлэх даалгавар н...
 Янз бүрийн машин, онгоц, амьтан, тамирчдын хурдны талаар 
мэдээллийн хэрэгслээс нэмэлт мэдээлэл авч түүнийгээ илэрхийлэх...
Физикийн шинжлэх ухаан юуг судладаг вэ? 
1. Эргэн тойрондоо явагдаж байгаа үзэгдэл, өөрчлөлтүүдээс 4-г бичээрэй. 
2. Хүний...
ус буцлах, шувуу нисэх, цахилгааны утаснаас оч үсрэх зэрэг үзэгдлүүдийг 
өгөгдсөн хүснэгтэнд ангилан байрлуул. 
ме ханикий...
Бодисын бүтэц, бөөмсийн хөдөлгөөн, бөөмсийн харилцан үйлчлэл, 
бодисын төлөв 
5 
15. Хүснэгтийг бөглөөрэй. 
Бодисын төлөвү...
6 
А. Хатуу 
Б. Шингэн 
В. Хий 
Ажиглалт ба хэмжилт 
21. Хүснэгтийг нөхөөрэй. 
Ашиглах багаж Нэгж 
Урт 
1м=100см 
1000м=1к...
7 
25. 
А. багажийн нэр..................... 
Б. Зориулалт................................. 
В. хэмжих хязгаар...............
Багаж Хуваарийн үнэ Хэмжих хязгаар 
8 
Ус буцалгагч 
Халууны шил 
Хүүхдийн угж 
Туузан метр 
32. Шагайны эзлэхүүнийг яаж о...
6. Гэртээ ном уншиж суугаа сурагч ямар биетэй харьцуулахад хөдөлгөөнгүй 
тайван, ямар биетэй харьцуулахад хөдөлгөөнд орших...
13. 1 жил= . . . хоног, 2 мин= . . . с, 3 цаг= . . . мин, 
140 с= . . . мин . . . с, 5800 с= . . . цаг . . . мин . . . с 
...
24. Сургуулиас гэр хүртэл 900м болно. Сурагч энэ замыг 15 минутын хугацаанд явсан 
11 
бол түүний хурдыг тодорхойлоорой. 
...
29. Сансрын автомат станц 34 цагт 380000 км нисэж, сарны гадаргууд буув. 
Дагуулын дундаж хурдыг тодорхойл. 
30. Дэлхийг э...
13 
35. Хүснэгтийг гүйцээж бөглөөрэй. 
Физик 
хэмжигдэхүүн 
Зам Хугацаа Хурд 
Үсэг 
Дуудлага ээс 
Нэгж 
Томъёо 
Багаж спид...
îëîõ íü 
41. Кранаар ачааг 0.8м/с хурдтай өргөж, 0.5 мин – д барилга дээр гаргасан бол 
14 
барилгын өндөр хэд байсан бэ? ...
Биеийн ерөнхий шинж чанар 
îëîõ íü 
1. Жигнүүр, туухай, биеийн тусламжтайгаар биеийн массыг ол 
.............................
а.Цаг b.минут c.хоног d.секунд 
9. Дүүжинт цаг бол хугацааг секундын нарийвчлалтай хэмжсэн анхны цаг байлаа. 
Дүүжингийн з...
.............................................................................................................................
Дека Д 101 Деци 
Гекто г 102 санти 
Кило Мили 
Мега микро 
Гига Г 109 Нано н 10-9 
Тера Т 1012 Пико п 10-12 
Пета П 1015 ф...
Ямар учир шалтгаанаар уг үзэгдэл явагдав 
34. Тээврийн хэрэгслээр явахад хамгаалалтын бүс хийхийн ач холбогдол юу вэ? 
35....
39. Төмсний нягтыг тодорхойлно уу? 
.........................................................................................
48. 50 см2 суурын талбайтай 12 см өндөртэй цилиндрийг өндрийн нь 1/3 хүртэл усанд 
дүрвэл хэчнээн хэмжээний усыг түрэх вэ?...
Чулууг хийхээс өмнө Чулууг хийснээс хойш 
22 
Дүгнэлт: 
Бидний ахуй амьдрал дахь дулаан 
îëîõ íü 
1. Гэртээ байгаа дулаан ...
6. Гурван аяганд халуун, бүлээн, хүйтэн ус хийж бэлтгэнэ. Баруун гараа халуун 
усанд, зүүн гараа хүйтэн усанд дүрж хэсэг х...
Хуваарь Тэмдэглэгээ Хоорондын холбоо 
24 
Цельс 
Фаренгейт 
Кельвин 
13. Элсэн чихэр, ёотон, сод зэргийг усанд хийвэл темп...
20. Таглаагүй хуванцар савыг хөргөгчийнд хийж нилээд хөргөсний дараа амсарт нь 
агаарын бөмбөлөг углаж, халуун устай саван...
26. Дэлхий дээр хамгийн халуун газрын нэг болох Сахарын цөлд хад чулуу түргэн 
бутарч элс, жижиг чулуу болж хувирдаг. Элсэ...
34. Цэвэр усны хоосон сав аваад завсраар нь агуур гаргахгүйн тулд таг эсвэл зоосон 
мөнгийг сайн норгоод амсар дээр нь сул...
Хийн 
төлөв 
Хатуу 
төлөв 
Шингэн 
төлөв 
Шингэн 
төлөв 
Хатуу 
төлөв 
Хийн 
төлөв 
39. Аягыг халуун хүйтэн усны алинд нь ...
45. Өвлийн цагт цас мөс тээвэрлэж хотын гудамжны мод зүлгэн дээр овоолох нь 
бий. Гэтэл түүний ихэнх хэсэг нь урь унахаас ...
52. Яагаад шувуу өвөл өдөө дэрвийлгэдэг вэ? 
53. Цонхыг 2 давхар шилтэй хийхийн оронд 2 давхартай тэнцэх зузаантай нэг 
ши...
61. Халсан агаарын урсгалаар байгалийн олон үзэгдэл илэрдэг. Үүнээс нэрлэнэ үү. 
62. Шилэн хоргонд хүжийг асааж хийгээд би...
69. Хөргөгч яагаад цагаан цайвардуу өнгөтэй байдаг вэ? 
70. Яагаад цэлмэг шөнө үүлтэйгээсээ хүйтэн байдаг вэ? 
71. Цастай ...
33 
Туршилт 
Хэрэглээ 
76. Байшин барилгын дулаан алдагдлыг яаж багасгах вэ? 
77. Хоол чанадаг сав суулгыг металлаар хийдг...
84. Лааны дөлөнд хажуу талаас нь алгаа ойртуулахад түлдэггүй атлаа дөлний 
дээрээс ойртуулж болдоггүйн учир юу вэ? 
85. Ям...
95. Жилийн 4 улиралын ямарт нь яах гэж жимсний цэцэрлэгт түүдэг гал асаадаг вэ? 
96. Агаарын бөмбөлөг зуны өдөр үүлний сүү...
103. Зарим бодисын хайлах буцлах температур Дээрх хүснэгт ашиглан дутууг 
гүйцэнэ үү? 
Бодис Хайлах t0 Буцлах t0 
Бензин -...
37 
Тодорхойлолт 
Жишээ 
Туршилт 
Хэрэглээ 
107. Хүснэгт нөхнө үү? 
108. Чийдэн асаж байна. Энергийн хувиралыг нэрлэ. 
109...
112. Савтай хүйтэн усанд хэсэг мөсийг хийгээд халаагуур дээр буцалтал нь халаа. 
Температурыг хэмж. 
Төлөв Температур Ажиг...
117. Хар өнгийн болон цагаан өнгийн цаасаар хайрцаг хийж бага зэрэг ус хийж 
доороос нь тус бүрийг лаагаар халаа. Аль савт...
Хуваарь Тэмдэглэгээ Хоорондын холбоо 
Цельс 
Фаренгейт 
Кельвин 
Хатуу Шингэн Хий 
40 
Дүгнэлт: 
121. Хүснэгт нөхнө үү? 
1...
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
44 
- электрон 
- нейтрон 
- протон 
1 2 3 
1. . . . . . . . . . . . . 2. . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . ...
20. Хадаасны толгойд соронзонгийн хойд туйлыг ойртуулбал хадаасны үзүүрт 
соронзны ямар туйл бий болох вэ? 
.................
46 
харуул. 
28. Дэлхийн бөмбөрцөгийг аварга том соронз гэж үзэж болно. Соронзон зүүгээр 
хийх дараах туршилтаар дэлхий со...
32. Нэг метр орчин урттай гадуураа бүрээстэй зэс утсыг урт хадаасанд орооно. Тэгээд 
утасны хоёр үзүүрийг батарейд холбоно...
с. Хув саваагаа металл саванд хүргээд электроскопод ойртуулбал яах ёстой вэ? Зурж 
үзүүл. 
d. Энэ шинж чанарыг хаана ашигл...
49 
а. в. с. 
В 
С 
52. Холболтыг нэрлэ. 
а. . . . . . . . . . . . . . . . 
в. . . . . . . . . . . . . . . 
а. в 
53. Зура...
2ш 1,5 В –н зай, 1ш 3 В-н чийдэн, 1ш 12 В-н чийдэн, холбох утас 4ш хэрэгтэй. 
Ажигласан зүйл Дүгнэлт 
1 жижиг чийдэн 
2 то...
66. Цахилгаан хонх, батарей, холбох утас, унтраалга ашиглан хонх дуугарах схем 
зур. 
51 
67. Жишээ гаргана уу? 
68. Цахил...
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
БЛҮМ ТАКСОНОМИ
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

БЛҮМ ТАКСОНОМИ

5,314 views

Published on

Дасгал ажлын дэвтэрээр цогц чадамжийг
хөгжүүлэх ба илрүүлэх

Published in: Education
  • Be the first to comment

БЛҮМ ТАКСОНОМИ

  1. 1. Дасгал ажлын дэвтэрээр цогц чадамжийг хөгжүүлэх ба илрүүлэх 2ФИ1:К1 Танин мэдэхүйн тулд суралцахуйг илрүүлэх даалгавар нь  Физик үзэгдлийг энгийн физик ухагдахуун ашиглаж, өөрийн үгээр илэрхийлэх  Ахуйн хэллэгээс физик ухагдахууныг ялгах 2ФИ1:К11 Үзэгдлийг нэрлэх таних  Байгаль дахь болон техник дэх үзэгдлийг нэрлэж, түүнээс физик үзэгдлийг ялгах, физик үзэгдлийг энгийн шалгуураар ялгах байдлыг 2ФИ1:К12 Механик хөдөлгөөнийг илэрхийлэх  Хөдөлгөөнийг ажиглаж ямар бие ямар биетэй харьцангуй хөдөлгөөн хийж байгааг, хөдөлгөөний чиглэл, хурдны хэмжээ, түүний өөрчлөлтийг тодорхойлж хэлэхдээ физик ухагдахууныг ахуйн хэллэгээс ялгаж хэрэглэж байгааг  Биед ямар бие үйлчилж байгааг, таталцаж түлхэлцэж байгаа биесийг заан хэлэх, хүчний үйлчлэлээр биеийн хурд болон түүний чиглэл өөрчлөгдөж байгааг, мөн биеийн хэлбэр дүрс өөрчдөгдөж байгааг үзүүлэх байдлыг 2ФИ1:К13 Нийлмэл үзэгдлээс процесс ялгах  Физик үзэгдэл, түүний шалтгаан, үр дагаврыг ялгах байдлыг 2ФИ1:К2 Хийж гүйцэтгэхүйн тулд суралцахуйг үнэлэх даалгавар нь  Ажиглалт хийж, ажигласан зүйлээ тэмдэглэж, илэрхийлэх  Физик ухагдахуунаа ашиглан асуудлыг шийдэх байдал 1 2ФИ1:К21 Ажиглалт хийх  Өгөгдсөн үзэгдэлд ямар биес оролцож байгааг, ямар хүчин зүйл хэрхэн нөлөөлж байгааг, ажиглах гол хэсгийг таниж бичгээр болон өөрийн үгээр илэрхийлэх байдлыг 2ФИ1:К22 Ажиглалтын тухай тэмдэглэл хөтлөх  Ажиглаж ялгасан зүйлээ дараа дахин ашиглах, нэмэлт бичлэг хийх, задлан шинжилгээ хийх боломжтой байдлаар бичиглэлийг хийж цэгцэлсэн байдлыг 2ФИ1:К23А Механик хөдөлгөөний тухай мэдлэгээ хэрэглэх  Янз бүрийн хөдөлгөөнөөс механик хөдөлгөөнийг ялгах байдлыг  Биеийн явсан зам, хугацаа, хурдны холбоог ашиглаж тооцоо хийх байдлыг  Хурдны тодорхой тоон утгыг утгачилан хэлэх байдлыг  Хурдан удаан ба хурд гэсэн ухагдахууныг ялгах байдлыг  Биесийн хөдөлгөөнийг хурдаар нь жиших байдлыг 2ФИ1:К3 Оршин байхын тулд суралцахуйг үнэлэх даалгавар нь  Үзэгдэл юмсын тухай өөрийн ойлгоцод гарч байгаа өөрчлөлтийг өөрөө хянах, өөрийгөө үнэлэх байдлыг  Эзэмшсэн мэдлэг чадвараа өөрийн үйл ажиллагаандаа бүтээлчээр хэрэглэх, ашиглах байдлыг 2ФИ1:К31 Мэдээлэл олж авах, мэдлэгээ арвижуулах  Физик ухагдахуун ба ахуйн хэллэгийн талаар эрэгцүүлэл хийсэн байдлыг
  2.  Янз бүрийн машин, онгоц, амьтан, тамирчдын хурдны талаар мэдээллийн хэрэгслээс нэмэлт мэдээлэл авч түүнийгээ илэрхийлэх байдлыг 2ФИ1:К32 Өөрийн мэдлэг чадварт гарч буй ахиц өөрчлөлтөө мэдрэх  Физик юмс, үзэгдэл, хөдөлгөөний талаар өөрийн танин мэдэхүйд гарсан өөрчлөлт, мэдлэгээ илэрхийлэх чадварыг 2ФИ1:К33 Амьдрал ахуйд мэдлэгээ ашиглах  Байгалийн үзэгдлүүдийн учрыг таних, улам ихийг мэдэх хүсэл эрмэлзлэл, сонирхол хэр байгааг  Гудамжны хөдөлгөөнд оролцох үед болгоомжилбол зохих зүйл, зам хөндлөн гарахдаа анхаарах тооцох шаардлага байдгийг ярилцаж биелүүлэх 2ФИ1:К4 Нийгэмшин амьдрахын тулд суралцахуйг үнэлэх даалгавар нь  Бусадтай хэрхэн хамтран суралцаж байгааг, өөрийн ажил үүргээ хэрхэн зохион байгуулж, хуваарилж байгааг 2ФИ1:К41 Өөрийн санал бодлоо үндэслэн хамтран ажиллах  Эргэлзэж буй асуудалдаа бусдаас хэрхэн зөвлөгөө авч байгаа 2 байдлыг Физикийн суурь боловсролын үнэлгээг ашиглан эмхтгэв
  3. Физикийн шинжлэх ухаан юуг судладаг вэ? 1. Эргэн тойрондоо явагдаж байгаа үзэгдэл, өөрчлөлтүүдээс 4-г бичээрэй. 2. Хүний оролцоотой явагдаж байгаа үзэгдэл, өөрчлөлтүүдээс 2-ыг тухай 3 Физик бичээрэй. 3. Хүн байгалийн ашиг шимийг зохистой ашиглахын тулд ямар багаж тоног төхөөрөмж зохион бүтээсэн бэ? 4. Физик нь . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . судладаг шинжлэх ухаан юм. 5. Физикийн шинжлэх ухаан ямар шинжлэх ухаануудтай холбогдож тэдгээрийн суурь болдог вэ? 6. Физик үзэгдлийг нэрлээрэй. а. хөнгөнцагаан б. халбага в. секунд г. буцлах 7. Хүснэгтийг нөхөөрэй. Физик үзэгдэл Жишээ Механикийн Дулааны Цахилгааны Соронзон Дууны Гэрлийн 8. Бөмбөг өнхөрөх, тугалга хайлах, дуу тархах, аянга, одод анивчих, гэрэл гарах, чийдэн асах, цуурай холдох, цас хайлах, зомгол хөвөх, цагийн зүү эргэх, үүл нүүх,
  4. ус буцлах, шувуу нисэх, цахилгааны утаснаас оч үсрэх зэрэг үзэгдлүүдийг өгөгдсөн хүснэгтэнд ангилан байрлуул. ме ханикийн дулааны цахилгааны дууны гэрлийн Физик бие 9.Дараах зүйлсийн аль нь физик бие вэ? Үзэг, харандаа, хөнгөнцагаан, онгоц, лааны тос, шил, аяга, хартугалга 10. Бичигдсэн зүйлүүдийн аль нь бодис вэ? Дэвтэр, цаас, шохой, цонх, шил, бензин, ус, ширээ, төмөр, хонь, мөнгө 11. Зурагт үзүүлсэн биеийг ямар бодисоор хийж болох вэ? 12. Дээрх зурагт үзүүлсэн биеийг ямар бодисоор хийж болохгүй вэ? 13. Нэг ижил бодисоос тогтсон гурван өөр физик биеийн нэрлэнэ үү. 4 Бодисын нэр Биеийн нэр 1-р бие 2-р бие 3-р бие 14. Төмөр зам, хартугалга, дуу авиа, цасан шуурга, спирт, хөнгөнцагаан, сар, хутга, гэрэлтэх, цас орох, нисдэг тэрэг, буцлах, буудах, нефть зэргийг өгөгдсөн хүснэгтэнд ангилж бичнэ үү. Физик бие Бодис Үзэгдэл БИЕ: БОДИС: ДҮГНЭЛТ: ДҮГНЭЛТ:
  5. Бодисын бүтэц, бөөмсийн хөдөлгөөн, бөөмсийн харилцан үйлчлэл, бодисын төлөв 5 15. Хүснэгтийг бөглөөрэй. Бодисын төлөвүүд хатуу шингэн Хий Шинж чанар Бөөмсүүдийн байрлал 16. Аягатай усыг тавганд хийхэд ямар шинж нь өөрчлөгдөж, ямар нь өөрчлөгдөхгүй вэ? Дүгнэлт: ................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... 17. 5 л-ийн хоёр савыг нэгэнд нь 6л ус, нөгөөд нь 1л агаар хийж болох уу? Яагаад? 18. Хий, шингэн, хатуу биеүдийн молекулуудын хөдөлгөөн ялгаатай юу? 19. Зөв харгалзуулна уу. I. Агуулж буй саваа ямагт дүүргэж оршдог II. Урсамтгай III. Диффуз хамгийн удаан явагддаг А. Хатуу Б. Шингэн В. Хий 20. Зөв харгалзуулаарай. I. Тодорхой эзэлхүүнгүй II. Агуулж буй савныхаа хэлбэрийг дагадаг III. Тодорхой хэлбэр дүрстэй
  6. 6 А. Хатуу Б. Шингэн В. Хий Ажиглалт ба хэмжилт 21. Хүснэгтийг нөхөөрэй. Ашиглах багаж Нэгж Урт 1м=100см 1000м=1км Цаг хугацаа 1секунд 1цаг= 60мин 1цаг=3600с Масс 1кг=1000гр 1000кг=1т Эзэлхүүн 1м3=0.001дм3 1дм3=1л 1л=1000мл Температур 10С Цельс 22. Анхааралтай ажиглаарай. 23. Зурагт үзүүлсэн багажуудыг нэрлээрэй. 2) 3) 1) 4) 5) 24. А. багажийн нэр Б. зориулалт В. хэмжих хязгаар Г. хуваарийн үнэ (нарийвчлал) A .Б В Г
  7. 7 25. А. багажийн нэр..................... Б. Зориулалт................................. В. хэмжих хязгаар.................. Г. хуваарийн үнэ (нарийвчлал) ............................................ 26. Дараах үгнүүдийг зөв дараалалд оруулж бичээрэй. Байгалийг судлахын тулд . . . . . (нэгтгэн дүгнэх, ажиглалт хийх, үнэн зөвийг туршлагаар шалгах, хэмжих, таамаглал дэвшүүлэх, баримт болон мэдээлэл цуглуулах) 27. Дараах хэмжилтүүдийг хийхэд ямар багажуудыг ашиглах вэ? Хэмжилт Багаж Номын зузаан Хүний биеийн халуун Шингэний эзэлхүүн 1 ширхэг үсний өргөн Дэлгүүрээс мах худалдан авах 28. Өөртөө байгаа шугамыг ашиглан Физикийн номныхоо урт, өргөн, зузаан гурвыг хэмжиж дэвтэртээ тэмдэглээрэй. 29. Энэ гурвын алинаар нь хэмжилтийг илүү нарийвчлалтай хэмжих вэ? Яагаад? 30. Шугам, төмөр туузан урт метр, штангенциркуль гурвын алинаар нь хэмжилтийг илүү нарийвчлалтай хэмжих вэ? 31. Гэртээ байгаа багажуудын хуваарийн үнэ ба хэмжих хязгаарыг хүснэгтэнд бичнэ үү. ДҮГНЭЛТ: ДҮГНЭЛТ:
  8. Багаж Хуваарийн үнэ Хэмжих хязгаар 8 Ус буцалгагч Халууны шил Хүүхдийн угж Туузан метр 32. Шагайны эзлэхүүнийг яаж олох вэ? Механик хөдөлгөөн 1. Зургийг ажиглаарай. Хөдөлж байгаа болон тайван байгаа биетийг нэрлээрэй. 1 2 3 4 2. Онгоцонд сууж яваа хүнийг ямар тохиолдолд хөдөлж байна, ямар үед нь тайван байна гэж хэлж болох вэ? Тайван байна Хөдөлж байна 3. Бие механик хөдөлгөөн хийж буй эсэхийг өөр биетэй . . . . . . . . . . . . мэднэ. 4. Цэлмэг шөнийг бодвол үүлтэй шөнө сарны хөдөлгөөн хурдан юм шиг ажиглагддаг. Яагаад? .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .............................................. 5. Цэлмэг тэнгэрт нисэж яваа онгоцны цонхоор хараад онгоц урагшилж байгаа эсэхийг тодорхойлж болдоггүйн учрыг тайлбарла.
  9. 6. Гэртээ ном уншиж суугаа сурагч ямар биетэй харьцуулахад хөдөлгөөнгүй тайван, ямар биетэй харьцуулахад хөдөлгөөнд орших вэ? Тайван байна Хөдөлж байна # # # # # # # # 9 7. Нэгжийн шилжүүлэг хийнэ үү. 45 мин = ? с 300 см = ? м 5 см = ? м 1.5 цаг = ? с 80 мм = ? м 3600с = ? цаг Хурд 8. Зураг дээрх 2 тэргэнцрийн үлдээсэн мөрийг ажиглаарай. Дүгнэлт: .................................................... .................................................... .................................................... .................................................... ................................................. 9.Хугацааны тэнцүү завсаруудад зүүнээс баруун тийш явж байгаа хоёр биеийн байрлалыг зураг дээр үзүүлэв. Аль нь хурдан хөдлөж байна вэ? + + + + + + + + + + + + 1. 2. 10. Хүснэгт нөхнө үү? Уртыг хэмжих багаж Юу хэмжиж болох 1. 2. 3. 4. 11. Хүснэгт нөхнө үү? Жишээ Энэ юуг илэрхийлж байна. 14,17-ийн түлхүүр 9Х12 хэмжээтэй зураг 17, 21-н инчийн зурагт 12. Хүснэгт нөхнө үү? Хугацаа хэмжих багаж Зориулалт 1. 2. 3. 4. 5.
  10. 13. 1 жил= . . . хоног, 2 мин= . . . с, 3 цаг= . . . мин, 140 с= . . . мин . . . с, 5800 с= . . . цаг . . . мин . . . с 14. Амьсгал түгжих хугацаагаа хэмжиж үзнэ үү? м     км     10 15. Амьсгал түгжих 16. Хугацаа 1 2 3 4 5 Дундаж 17. 4 мөч= . . . мин . . . с 100 агшин = . . . с 50 дэнс = . . . с 18. Хичээл 8 цагт эхэлж 13 цаг 30 минутад дуусав. Хичээл 40 минут явагдлаа. Дээрх хоёр өгүүлбэр юуг илэрхийлж байна вэ? 19. Ангийнхаа эрэгтэй хүүхдийн дундаж өндөр, мөн эмэгтэй хүүхдүүдийн дундаж өндрийг олно уу? Ангийн нийт хүүхдийн дундажийг яаж олох вэ? 20. Дараах хурдуудыг өөр нэгжээр илэрхийлээрэй. 1000 м м с км км 72 ? км ц с ц м с с м с ц  108 ? 10 10 36 36 3600 36 36  21. Дараах хурдуудыг өөр нэгжээр илэрхийлээрэй. 0.001 30 ? км ц м м м с км 1 км ц с км ц ц ц с 5 ? 54 36 10 15 3600 15 15   22. Доор заасан хөдөлгөөнүүдээс аль нь жигд ба жигд биш хөдөлгөөн вэ? А. Ханын цагийн дүүжин Б. Цахилгаан шат В. Онгоц замаар гүйж хөөрөх 23. Вагоны дотор түүний хөдөлгөөний чиглэлд болон хөдөлгөөний эсрэг чиглэлд хоёр хүн явна. Энэ 2 биеийн аль нь дэлхийтэй харьцангуй их хурдтай явах вэ?
  11. 24. Сургуулиас гэр хүртэл 900м болно. Сурагч энэ замыг 15 минутын хугацаанд явсан 11 бол түүний хурдыг тодорхойлоорой. Өгсөн нь: Бодолт: S=900м 15мин=15*60с=900с t=15мин S t   олох нь: м с м    с 1 900 900 ?   25. Дугуйчин 10 минут хугацаанд 3 км зам явсан бол түүний хурдыг тодорхойлоорой. 26. 5м/с хурдтай дугуйчин 250м замыг ямар хугацаанд явах вэ? 27. Дэлхийн хиймэл дагуул 7900м/с хурдтай хөдлөнө. Дагуулын ºãñºí íü îëîõ íü ºãñºí íü îëîõ íü траекторийн урт 42660км бол дагуул ямар хугацаанд 1 бүтэн тойрох вэ? 28. Дэлхий 30км/с дундаж хурдтайгаар нарыг тойрон ºãñºí íü îëîõ íü хөдлөнө. 1 цагийн туршид дэлхий өөрийн орбитоор ямар замыг яаж өнгөрөөх вэ? ºãñºí íü îëîõ íü
  12. 29. Сансрын автомат станц 34 цагт 380000 км нисэж, сарны гадаргууд буув. Дагуулын дундаж хурдыг тодорхойл. 30. Дэлхийг эргэх хурд олгохын тулд дэлхийн ºãñºí íü îëîõ íü хиймэл дагуулыг ямар чиглэлд харван гарах вэ? Учрыг тайлбарла: 31. Галт тэрэг цагт 80 км хурдалж зогсолтгүй 3ц15мин явна. Энэ хугацаанд галт 12 тэрэг ямар зам туулсан бэ? 32. Галт тэрэгний хурд 60км/ц байв. 1,5 цагт ºãñºí íü îëîõ íü тэрэг ямар зам туулах вэ? 33. 450км/ц хурдтай нисэх онгоц 1350км газрыг хэдэн ºãñºí íü îëîõ íü минутанд туулах вэ? 34. Гэрэл 300000км/с хурдтай явж, нарнаас дэлхийд ºãñºí íü îëîõ íü 500 секундын дараа ирдэг бол нар дэлхийн хоорондох зайг тооцоолно уу. Өгсөн нь Олох нь
  13. 13 35. Хүснэгтийг гүйцээж бөглөөрэй. Физик хэмжигдэхүүн Зам Хугацаа Хурд Үсэг Дуудлага ээс Нэгж Томъёо Багаж спидометр 36. Нэг нь 36км/ц хурдтай, нөгөө нь 15м/с хурдтай явж байгаа хоёр биеийн хурдыг жишнэ үү. ºãñºí íü îëîõ íü 37. Морьтой хүн 20 мин-д 2.5км зам туулсан бол хурд нь хэд вэ? ºãñºí íü îëîõ íü 38. Шүхэрчин 2мин 10с хугацаанд 650м доошилсон бол ямар хурдтай бууж байна вэ? ºãñºí íü îëîõ íü 39. Тийрэлтэт онгоц 25с - д 9км зайд нисдэг, онгоцны дуу 4с-д 7800м зайд тардаг бол онгоц, дуу хоёрын хурдыг жишнэ үү. 40. Цахилгаан шат 1.5м/с хурдтайгаар 30м доош ºãñºí íü îëîõ íü буухад хичнээн хугацаа зарцуулах вэ? ºãñºí íü
  14. îëîõ íü 41. Кранаар ачааг 0.8м/с хурдтай өргөж, 0.5 мин – д барилга дээр гаргасан бол 14 барилгын өндөр хэд байсан бэ? 42. Борооны дусал 4м/с хурдтай унав. Энэ дусал 3км ºãñºí íü îëîõ íü өндрөөс ямар хугацаанд унах вэ? 43. Пуужин 8км/с хурдтайгаар 5 мин – д ямар өндөрт ºãñºí íü îëîõ íü хөөрөх вэ? ºãñºí íü îëîõ íü 44. 600км/ц хурдтай онгоц Улаанбаатараас 8 цаг 30 минутад 720 км зайтай орших Хөвсгөл үрүү гарав. Хэдэн цагт онгоц Хөвсгөлд очсон байх вэ? 45. Нэг машин 12м/с хурдтай 10 мин – д явсан замыг ºãñºí íü îëîõ íü хоёрдугаар машин 25 мин – д явав. Хоёрдугаар машины хурдыг ол. ºãñºí íü
  15. Биеийн ерөнхий шинж чанар îëîõ íü 1. Жигнүүр, туухай, биеийн тусламжтайгаар биеийн массыг ол .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................. 2. Шүдэнзний хайрцагны эзлэхүүнийг тодорхойл. Эзлэхүүний хэмжээг см3, м3 Нэгж км м см мм 1км 1м 1см 1мм 15 ба мм3 нэгжүүдээр тодорхойл. ºãñºí íü îëîõ íü 3. Шингэний эзлэхүүнийг ямар багажаар хэмждэг вэ? ................................................................................................................................... 4. Машин гэнэт тооромзловол дотор нь байгаа зорчигч хаашаа хөдлөх вэ? Учрыг тайлбарла 5. " Си " системд уртын үндсэн нэгж . . . юм. а.см b.м c.км d.мм 6. Хүснэгтэнд өгөгдсөн нэгжийн хооронд шилжүүлэг хийнэ үү? 7. 2 инч= . . . см, 5 фут= . . . см, 10 миль= . . . см 8. " Си " системд хугацааны нэгж . . . юм.
  16. а.Цаг b.минут c.хоног d.секунд 9. Дүүжинт цаг бол хугацааг секундын нарийвчлалтай хэмжсэн анхны цаг байлаа. Дүүжингийн зарчмыг Г.Галилей нээсэн хэдий ч анхны дүүжинт цагийг 1667 онд . . . . . . . бүтээжээ. 10. кг, с, м3, г, л, мин, км, см3, дм, мг, м, мл нэгжүүдийг хүснэгтэнд бичнэ үү? Физик хэмжигдэхүүн Нэгж 11. 15 мл = . . . см3, 0,5 м3 = . . . л, 2 л = . . . мл, 2 м3 = . . . см3, 4 дм3 = . . . л, 3 дм3 = . . . м3 , 2 л = . . . см3 12. Гүйж яваа хүн гэнэт зогсож чадах уу? Яагаад Бодис Бодисын нягт Эзэлхүүн Масс Ус . . . г/см3 100 см3 0,1 кг Сүү 1030 кг/м3 2 л . . . кг Бензин 0,7 кг/л . . . 35 г Зэс 8,9 г/см3 . . . дм3 17,8 кг Хөнгөнцагаан . . . г/см3 100 дм3 270 кг V   c.  V  m 16 13. " Си " системд массын нэгж . . . юм. а. кг b. г c. тонн d. мг 14. Хүснэгт нөхнө үү? Физик хэмжигдэхүүн Юуг илэрхийлдэг тэмдэглэгээ нэгж Хэмжих арга Урт t Инерцит чанарыг М3 Математик арга ареометр 15. Хүснэгтийн дутуу нүдийг бөглөнө үү? 16. Нягтыг олох томьёог нэрлэнэ үү? а. m   b. V m 17. Масс хэмжих багаж . . . . . . . . . . юм. 18. 4,5 т= . . . кг, 200 г= . . . кг, 4 г= . . . мг, 4 лан= . . . г, 2 цэн= . . . г, 4 карат= . . . г 19. Цэн, лан, карат нэгжийг г-аар илэрхийлэн цээжилж шалгуулна уу? Доогуур нь зурах /аав, ээж, ах, эгч/_______________/гарын үсэг/__________/нэр/ 20. Алтны нягт 19,3 г/см3 гэдгийн физик утгыг тайлбарлана уу?
  17. .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .................................................................................................................................... 21. Хөндий ширмэн бөмбөрцөгийн гаднах эзлэхүүн 200см3 масс нь 1,4кг байв. Хэрэв ширэмний нягт нь 700кг/м3 бол хөндийн бөмбөрцөгийн эзлэхүүнийг ол. 22. 2 цэнгийн мөнгөн бөгж, 26 каратын алтан бөгжний 17 аль нь хүнд вэ? 23. Янз бүрийн зүйлийг хэмжиж хүснэгтэнд бич. 24. Газрын зураг дээрх масштаб ямар учиртай вэ? Газрын зураг ашиглан монголын хамгийн баруун захын цэг Мааньт уулаас хамгийн зүүн захын цэг Модот хамар хүртлэх зайг олно уу? 25. Физикийн номныхоо урт, өргөн, зузааныг хэмж. Хэмжилтээ нэгтгэж бичнэ үү? Хэрэглэгдэх багаж Ажлын явц Хэмжилтийн дүн ºãñºí íü îëîõ íü ºãñºí íü îëîõ íü Хэмжих зүйл 1-р хэмжилт 2-р хэмжилт 3-р хэмжилт 1. 2. 3. 4. 5. ºãñºí íü îëîõ íü
  18. Дека Д 101 Деци Гекто г 102 санти Кило Мили Мега микро Гига Г 109 Нано н 10-9 Тера Т 1012 Пико п 10-12 Пета П 1015 фенто ф 10-15 Экса Э 1018 Атто а 10-18 18 26. Хүснэгтийн дутууг гүйцээнэ үү? 27. угтвар тэмдэглэл Тоон хэмжээ угтвар тэмдэглэл Тоон хэмжээ Нэгжийн угтварыг цээжилж багшдаа шалгуулна уу? _________________ 28. Нарны цаг хийцгээе. Картон цаасаар дугуй дүрс хийж цагны нүүр болгоно. Голд нь хурц үзүүртэй харандаа зоогоорой. Харандаагаа газарт зоон байрлуул. Цаг болгонд харандааны сүүдэр хаана тусаж байгааг тэмдэглэ. Цагныхаа нүүрийг газар байрлуулах хэрэгтэй. Туршиж үзээд саналаа бичнэ үү? Ажиглалтын тэмдэглэл: 29. Крантнаас дусалж буй усны дуслыг ажиглаарай. Минутанд хэдэн дусал гарч байгааг тоолоорой. Хугацааг хэмжиж болох уу? 30. Секундын зүүтэй цаг ашиглан 10 удаа судас цохиход хэдэн секунд өнгөрч байгааг хэмж. Цохилолтын тоо Хугацаа Дундаж хугацаа 1 10 2 10 3 10 4 10 31. Усны машин ямар хөдөлгөөн хийсэн бэ? 32. Бие хөдөлгөөнөө эсвэл тайван байдлаа хадгалахыг эрмэлздэг чанарыг . . . гэнэ. 33. Дэвтрээ налуулж тавиад балаа, балны дотрыг өнхрүүлээд үз. Налуугаас буугаад аль нь зогсох хүртлээ их зам явав. Юу ашиглав Юуг хийв Ямар үр дүнд хүрэв
  19. Ямар учир шалтгаанаар уг үзэгдэл явагдав 34. Тээврийн хэрэгслээр явахад хамгаалалтын бүс хийхийн ач холбогдол юу вэ? 35. Хүн хол харайхын тулд яагаад гүйдэг юм бол? 36. 1ш цагаан будааны массыг яаж олох вэ? 37. Тэгш өнцөгт хэлбэртэй модон, төмөр эсвэл хөнгөнцагаан биеүдээс сонгон авч нягтыг тодорхойл. Хэмжилтээ нягтын хүснэгттэй тулгаж шалгана уу. Хэмжилтийн үр дүн: 19 Тооцоолох нь: 38. Хуваартай сав жинлүүр (дэнс) ашиглан усны нягтыг ºãñºí íü îëîõ íü олно уу? ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................ Тооцоолох нь: ºãñºí íü îëîõ íü
  20. 39. Төмсний нягтыг тодорхойлно уу? ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................ Тооцоолох нь: 40. 1000 кг/ м3 = . . . г/см3, 2,5 г/см3 = 20 ºãñºí íü îëîõ íü . . . кг/ м3, 11300 кг/ м3 = . . . кг/л, 1030 кг/ м3 = . . . кг/дм3, 46. Физикийн кабинетийн доторх агаарын эзлэхүүнийг ол. 47. 20х15х10 см хэмжээтэй хайрцагт 5 дм3 эзлэхүүнтэй элс ºãñºí íü îëîõ íü хийвэл хэчнээн хэмжээний элс багтахгүй үлдэх вэ? ºãñºí íü
  21. 48. 50 см2 суурын талбайтай 12 см өндөртэй цилиндрийг өндрийн нь 1/3 хүртэл усанд дүрвэл хэчнээн хэмжээний усыг түрэх вэ? 49. Манай орны цэнгэг нууруудын дотроос хамгийн том нь болох Хөвсгөл нуурын усан мандлын талбай 2770 км2 дундаж гүн нь 138 м бол нуурын багтаамжийг ол. 50. Шалны талбайн 1 м2 тутамд 0,2 л будаг ордог бол ангийнхаа шалыг будахад хэчнээн будаг орохыг тооцоолно уу? 51. а. 1 кг хөвөн 1 кг төмөр хоёрын аль нь их эзлэхүүнтэй вэ? Яагаад? в. 1 л ус 1 л спирт хоёрын аль нь хүнд вэ? А. В. 52. Сүүний үйлдвэр 10 т сүүг худалдахдаа 1л тутмыг нь 500 төгрөгөөр эсвэл 1 кг-ыг нь 500 төгрөгөөр худалдахын аль нь ашигтай вэ? 21 îëîõ íü ºãñºí íü îëîõ íü ºãñºí íü îëîõ íü ºãñºí íü îëîõ íü ºãñºí íü
  22. Чулууг хийхээс өмнө Чулууг хийснээс хойш 22 Дүгнэлт: Бидний ахуй амьдрал дахь дулаан îëîõ íü 1. Гэртээ байгаа дулаан үүсгэгч ба хүлээн авагчдыг нэрлэж, дулааныг ямар аргаар авч байгааг тайлбарлан бичнэ үү. 2. Монголчууд хорхог хийж идэхдээ улайссан чулууг тулмандаа хийдэг. Хэсэг хугацааны дараа тулам бэлэн болсон байдаг. Доорх хүснэгтэнд халуун, хүйтэн, халсан, хөрсөн гэдэг үгсээс тохирохыг нь нөхөж бичээрэй. Бие Халж хөрсөн эсэх Чулуу Тулам 3. Болд хавтан дээр улайссан төмрийг тавьжээ. Ямар биеүдийн хооронд дулаан солилцол явах вэ? Аль нь дулааныг өгөх вэ? Аль нь дулааныг авах вэ? Энэ процесс хэдий хүртэл явагдах вэ? 4. Шүдэнзийг лааны дөлөөр эсвэл хайрцагных нь зуруулд хавирч асаадаг. Энэ хоёр тохиолдолд дулаан үүсгэх арга нь адилхан байх уу? 5. Манай улсад ямар ямар нүүрсний уурхай байдаг вэ? Нүүрс яаж үүсдэг вэ? Энд нарны гүйцэтгэх үүрэг юу вэ?
  23. 6. Гурван аяганд халуун, бүлээн, хүйтэн ус хийж бэлтгэнэ. Баруун гараа халуун усанд, зүүн гараа хүйтэн усанд дүрж хэсэг хугацаанд байлгаж дасга. Одоо баруун гараа бүлээн устай аяганд дүрж, дараа нь зүүн гараа дүрэхэд ямар мэдрэмж төрж байгааг ажиглан ярилцана уу. 7. Биеийг хэр зэрэг халуун хүйтэн байгааг илэрхийлдэг физик хэмжигдэхүүнийг. . . . . . . . . . . . гэнэ. Үүнийг хэмждэг багажийг нэрлэнэ үү? 8. Моторын тосны шошгон дээр тэмдэглэсэн 600С гэж байгаа нь юу гэсэн үг вэ? Бодис -620С 600С 1200С 17000С 30000С Хөнгөнцагаан Хатуу Хий 23 9. Өгүүлбэрийн дутууг гүйцээнэ үү. а. Алт тасалгааны температурт . . . . . төлөвт байдаг бөгөөд . . . . температурт хайлж, . . . . . төлөвт шилждэг. б. Бензин 3000С температурт . . . . . төлөвт байдаг бөгөөд . . . . . . температурт конденсацладаг. 10. Дараах хүснэгтийн дутууг гүйцээнэ үү. Парафин Бензин Хоолны давсны уусмал Төмөр 11. Хувцасны шошгон дээр тухайн хувцсыг угаах температур, индүүдэх температур зэргийг бичсэн байдаг. Өөрсдийн хувцасны шошгоны тэмдэглэгээг тайлан уншиж, ямар төрлийн хувцасанд ямар шаардлага тавьж байгаа талаар ярилцана уу. 12. Хүснэгтийг нөхнө үү.
  24. Хуваарь Тэмдэглэгээ Хоорондын холбоо 24 Цельс Фаренгейт Кельвин 13. Элсэн чихэр, ёотон, сод зэргийг усанд хийвэл температур нь өөрчлөгдөх болов уу? 14. Бага усны температурыг термометрээр хэмжих, их усны температурыг хэмжихийн алинд нь илүү зөв хэмжилт гарах вэ? 15. Шингэнт термометр ямар физик үзэгдэлд үндэслэж биеийн температурыг хэмждэг вэ? 16. Булгийн ус зун хүйтэн, өвөл халуун бүлээн юм шиг байдаг. Энэ нь өвөл температур нь их байна гэсэн үг мөн үү? 17. Тасалгааны термометр +180С, гудамжны термометр – 140С – ыг тус тус зааж байсан бол тасалгаа гудамжнаас хичнээн градусаар дулаан бэ? 18. Хуруу шилний амсарт савангийн уусмал түрхээд халуун усанд дүрэх, эсвэл алгаараа барьж халаая. Юу ажиглагдав. 19. Бөглөөтэй лонх эсвэл лаазыг яагаад галд хийхийг хориглодог вэ?
  25. 20. Таглаагүй хуванцар савыг хөргөгчийнд хийж нилээд хөргөсний дараа амсарт нь агаарын бөмбөлөг углаж, халуун устай саванд дүрнэ. Юу ажиглагдав. Лонхоо дахин хөргөгчинд хийвэл бөмбөлөг яах вэ? Дүгнэлт гарга. 21. Тарианы шилний таглаанд гуурс шургуулна. Тарианы шилэнд ус дүүртэл хийгээд гуурсан дахь усны түвшинг тэмдэглэнэ. Гарынхаа алганд атгаад ажиглаарай. Юу ажиглагдаж байна вэ? Бид шингэнт термометр хийлээ. 22. Ундаатай лонхны дээд талд яагаад зай үлдээдэг вэ? 23. Хол замд машинаар явахад дугуйн хийг бага зэрэг сулладаг. Үүний учир юу вэ? 24. Утсан хөгжмүүдийг дулаан барнаас хүйтэнд гадагш авч гарахын өмнө утаснуудыг нь бага зэрэг сулруулдагын учир юу вэ? 25. Хүний шүд дентин гэдэг хатуу бодисоос тогтдог бөгөөд түүний гадаргуу хатуу боловч хэврэг эмаль (паалан) – аар бүрхэгдсэн байдаг. Халуун цай хоолны дараа хүйтэн юм уух, эсвэл хүйтэн юм уусны дараа халуун юм уухад шүд яагаад гэмтдэг вэ? 25
  26. 26. Дэлхий дээр хамгийн халуун газрын нэг болох Сахарын цөлд хад чулуу түргэн бутарч элс, жижиг чулуу болж хувирдаг. Элсэн цөлийн өдөр шөнийн температурын ялгаа ямар нөлөө үзүүлдэг вэ? 27. Төмөр замын зам төмөр хоорондоо завсартай байдаг. Энэ нь галт тэрэгний дуу чимээг ихэсгэх сөрөг талтай баймаар. Гэтэл яагаад завсартай хийдэг юм бол. 28. Өвөл яагаад засмал зам эвдэрдэг вэ? 29. Шонгуудын хоорондох утасны шугамыг сулавтар татдаг учраас унжиж байдаг. Энэ нь ямар учиртай юм бол. 30. Зарим үед гудамжаар явж байгаа машины дугуй хагардаг. Үүний учир юу вэ? 31. Зузаан ханатай шил саванд халуун ус хийхэд яагаад хагардаг вэ? 32. Хадан хясаа зуны цагт нарны илчээр их халж, шөнө хурдан хөрдөг. Энэ нь чулууны бөх бат чанарт хэрхэн нөлөөлөх вэ? 33. Одон бөмбөг хонхойвол халуун усанд хийдэг. Яагаад вэ? 26
  27. 34. Цэвэр усны хоосон сав аваад завсраар нь агуур гаргахгүйн тулд таг эсвэл зоосон мөнгийг сайн норгоод амсар дээр нь сул тавъя. Хоёр алгаараа усны савыг бариад ажигла даа. Таг хөдлөж байна уу? 35. Шаар үлээгээд хөргөгчинд хийгээрэй. Хэсэг хугацааны дараа хэмжээ нь өөрчлөгдөх болов уу? 36. Шил аягыг хагалахаас болгоомжилж дотор нь металл халбага дүрж дараа нь халуун цай хийдэг. Яагаад? 37. Жижиг лааз (консервын) – ыг халуун усаар зайлаад хулдаасан дээр доош нь харуулан тавиарай. Хэсэг хугацаа өнгөрсний дараа ямар үзэгдэл болсон бэ? 27 38. Процесс бүрийг нэрлэн бич.
  28. Хийн төлөв Хатуу төлөв Шингэн төлөв Шингэн төлөв Хатуу төлөв Хийн төлөв 39. Аягыг халуун хүйтэн усны алинд нь угаавал түргэн хатах вэ? 40. Буузыг жигнүүрээс гаргаад сэвдэгийн учир юу вэ? 28 41. Бороо цас орох учир юу вэ? 42. Цас ба мөндрийн ялгааг бодоод ямар процессын дүнд үүссэн байж болох талаар таамаглал дэвшүүлж ярилцана уу. 43. Өвлийн цагт гадаа өлгөсөн нойтон хувцас эхлээд хөлдөнө. Гэвч хэсэг хугацааны дараа хатсан байдаг. Үүний учрыг тайлбарла. 44. Усанд ороод гарахдаа жихүүцдэгийн учир юу вэ?
  29. 45. Өвлийн цагт цас мөс тээвэрлэж хотын гудамжны мод зүлгэн дээр овоолох нь бий. Гэтэл түүний ихэнх хэсэг нь урь унахаас өмнө алга болдог. Энэ ямар үзэгдэлтэй холбоотой вэ? Хүмүүсийн хийсэн хөдөлмөрийн талаар юу хэлмээр байна. 46. Зуны өглөө өвсний толгойд шүүдэр унасан байхыг олонтаа харсан биз дээ. Яагаад шөнө шүүдэр унадаг вэ? 47. Цаасан хайрцаг хийж дотор нь 1/3 – д нь ус хийж лааны дөл дээр барь. Яагаад 29 цаасан хайрцаг шатахгүй байна вэ? 48. Өвлийн цагт овоолсон цас багассаар аажимдаа алга болдог учрыг тайлбарлана уу. 49. Өвөл цагт гадаа байгаа мод, төмрийн алийг нь барихад илүү хүйтэн санагддаг вэ? Зун яах бол яагаад? 50. Хэрэв мод ба чулуугаар барьсан байшингийн хананы зузаан ижил бол ямар байшин нь дулаахан байх вэ? 51. Хоол буцалгадаг сав яагаад шаазан биш металл байдаг вэ?
  30. 52. Яагаад шувуу өвөл өдөө дэрвийлгэдэг вэ? 53. Цонхыг 2 давхар шилтэй хийхийн оронд 2 давхартай тэнцэх зузаантай нэг шилээр хийвэл дээргүй юу? 54. Өвлийн ноосон цамцыг том алхамтай нэхдэгийн учир юу вэ? 55. Өвөл уужим ба бариу гутлын аль нь хөлийг их дааруулдаг вэ? Яагаад? 56. Үстэй дээл дулаацуулж байна гэж ярьдаг. Энэ илэрхийлэл зөв үү. Хэрэв мөсийг тасалгаанд оруулж үстэй дээлээр хучвал мөс яах бол? 57. Яндангийн таталт юунаас хамаардаг вэ? 58. Байшингийн халаалтын шугамыг яагаад цонхны доор хийдэг вэ? 59. Халуун сав цай хоолыг халуунаар нь хадгалж байдаг. Энэ саванд мөс эсвэл зайрмаг хийвэл энэ нь хайлуулахгүйгээр хадгалж чадах болов уу? 60. Өрөөний хаалганы дээд ба доод хэсэгт лаа барин дөлийг нь ажиглана уу. Дөл хаашаа хийсч байна вэ? 30
  31. 61. Халсан агаарын урсгалаар байгалийн олон үзэгдэл илэрдэг. Үүнээс нэрлэнэ үү. 62. Шилэн хоргонд хүжийг асааж хийгээд битүү таглаж, хийн урсгалыг утааны хөдөлгөөнөөр ажиллаж, зургаар илэрхийл. Хий ба шингэний ийм эргэлтийг . . . . . . .гэнэ. 63. Гал тогооны тааз яагаад амархан бохирддог вэ? 64. Байшингийн ханыг нүхтэй блокоор хийдэг. Үүний учрыг тайлбарла? 65. Ус агаараас нягт ихтэй атал үүл яагаад унахгүй тэнгэрээр хөвөөд байдаг вэ? 66. Хар өнгийн болон цагаан өнгийн цаасаар хайрцаг хийж бага зэрэг ус хийж доороос нь тус бүрийг лаагаар халаа. Аль савтай ус түрүүлж халах вэ? 67. Сүү зөөдөг машиныг яагаад цагаанаар буддаг вэ? 68. Халуун савны дотрын гадна ба дотор талыг гялгар гадаргаар хучсан байдаг. Үүний учир юу вэ? 31
  32. 69. Хөргөгч яагаад цагаан цайвардуу өнгөтэй байдаг вэ? 70. Яагаад цэлмэг шөнө үүлтэйгээсээ хүйтэн байдаг вэ? 71. Цастай үед хүний царай түлэгдэж борлодгийн учир? 72. Яагаад хүмүүс зун цагаан өнгийн хувцас өмсдөг вэ? 73. Нарны гэрлийг толинд тусгахад толь яагаад халдаггүй вэ? 74. Модон байшинг хөөсөнцөр хавтангаар яагаад доторлодог вэ? 32 75. Хүснэгтийг нөхнө үү. Дулаан дамжуулах арга Дулаан дамжуулал Конвекц Цацаргалт Тодорхойлолт Жишээ
  33. 33 Туршилт Хэрэглээ 76. Байшин барилгын дулаан алдагдлыг яаж багасгах вэ? 77. Хоол чанадаг сав суулгыг металлаар хийдгийн учир юу вэ? 78. Ямар учраас цахилгаан гагнуурын алхны ишийг модоор хийдэгвэ? 79. Төмөр алх модон ишнээсээ хүйтэн юм шиг байдгийн учир юу вэ? Ямар нөхцөлд алх, иш хоёр адилхан халсан санагдах вэ? 80. Суурь машин дээр боловсруулсан гонзгой эдлэлийг хурдан хөргөхийн тулд зузаан болд суурь дээр тавьдаг. Үүний учрыг тайлбарла. 81. Паалантай данхыг удаан хэрэглэх тутам түүнд ус удаан буцалдаг. Яагаад тэр вэ? 82. Вакуумд дулаан дамжуулалтын замаар дулаан дамжих болох уу? 83. Мөс, цас хоёрын аль нь илүү дулаан дамжуулалттай вэ? Яагаад цасаар хучсан тариа хөлддөггүй вэ?
  34. 84. Лааны дөлөнд хажуу талаас нь алгаа ойртуулахад түлдэггүй атлаа дөлний дээрээс ойртуулж болдоггүйн учир юу вэ? 85. Ямар учраас түүдэг галын утаа дээшээ хөөрдөг вэ? 86. Ямар учраас өглөө эрт буюу шөнө онгоцоор нисэхэд бартаа, займчих бага 34 байдаг вэ? 87. Ямар учраас шувуу далавчаа дэвэлгүй нисэж чаддаг вэ? 88. Хүнсний зүйлийг хөргөхийн тулд түүнийг мөсөн дээр буюу мөсөн доор хаана тавивал зохих вэ? 89. Халааж байгаа усны 0 t ыг хэмжихийн тулд түүнийг хутгадгийн учир юу вэ? 90. Ямар учраас халаалтын радиаторыг цонхон доор байрлуулдаг вэ? 91. Вакуум дотор конвенцийн замаар дулаан дамжиж болох уу? 92. Цацралын замаар вакуумд дулаан дамжиж болох уу? 93. Цахилгаан чийдэнд хүрэлгүйгээр гараа ойртуул. Чийдэнг богино хугацаагаар асаахад гар шууд дулааныг мэдэрнэ. Чийдэнг унтраагаад гараа хүргэж үзэхэд шил нь халж амжаагүй байдаг. Ямар замаар чийдэнгийн улайссан утаснаас дулаан гарт дамжсан бэ? 94. Нар дулаан дамжуулах гурван хэлбэрийн ямраар нь дэлхий ба бусад гаригуудад дулаанаа шилжүүлдэг вэ?
  35. 95. Жилийн 4 улиралын ямарт нь яах гэж жимсний цэцэрлэгт түүдэг гал асаадаг вэ? 96. Агаарын бөмбөлөг зуны өдөр үүлний сүүдэрт орвол түүний нислэгийн өндөр 35 өөрчлөгдөх үү? 97. Мөсний өөдөс дулааны цацрал үүсгэгч болох уу? 98. Ямар учраас зуны өдөр усан сангийн усны 0 t бага, эрэг дээрх элсний 0 t их байдаг вэ? 99. Хүснэгт нөхнө үү? Дулааны үүсгүүр Энергийн хувирал Плитка Цахилгаан энерги дулааны энергид 100. Биеийг хэр зэрэг халуун хүйтэн байгааг илэрхийлдэг физик хэмжигдэхүүнийг ......................... гэнэ. Үүнийг хэмжих багажийг нэрлэнэ үү. 101. 3ш тарианы шилний таглаанд гуурс шургуулна. Тарианы шилэнд 3 өөр өөр өнгийн шингэн дүүртэл хийгээд таглаж халуун усанд хий. Юу ажиглагдаж байна вэ? Шингэнүүдээ буцаагаад хүйтэн усанд хийвэл гуурсан дахь шингэний багана яаж өөрчлөгдөх вэ? Шингэн Халуун ус Хүйтэн ус дүгнэлт 1 сав 2 сав 3 сав 102. Процесс бүрийг нэрлэн бич. Шингэн төлөв Хатуу төлөв Хийн төлөв
  36. 103. Зарим бодисын хайлах буцлах температур Дээрх хүснэгт ашиглан дутууг гүйцэнэ үү? Бодис Хайлах t0 Буцлах t0 Бензин -600С 70-2050С Төмөр 15350С 27500С Лааны тос 540С 350-4500С Хөнгөнцагаан 6600С 24670С Хар тугалга 3270С 17400С 104. Монголчууд боодог хийхдээ улайссан чулууг тулмандаа хийдэг. Хэсэг хугацааны дараа тулам бүлээн болсон байдаг. Доорх хүснэгтэнд халуун, хүйтэн, халсан, хөрсөн гэдэг үгсээс тохирохыг нөхөж бичээрэй. 36 Бие Халж хөрсөн эсэх Чулууг хийхээс өмнө Чулууг хийснээс хойш Чулуу Тулам 105. Төмөр, мод, зэс, шил, агаар эдгээр бодисуудыг дулаан сайн дамжуулах дарааллаар нь байрлуул. Жишээ гаргана уу? Дулаан сайн дамжуулдаг Дулаан муу дамжуулдаг 1. 1. 2. 2. 3. 3. 4. 4. 5. 5. 106. Нарнаас дулааны энерги бидэнд ямар замаар ирэх вэ? 1. Хийн урсгалаар - 2. Дулаан дамжуулалт - 3. . . . . . . . . Бодис - 620С 600С 1200С 17000С 30000С Бензин хатуу Хий Төмөр Лааны тос Хөнгөнцагаан Хар тугалга Дулаан дамжих арга Дулаан дамжуулал Конвекц Цацрал
  37. 37 Тодорхойлолт Жишээ Туршилт Хэрэглээ 107. Хүснэгт нөхнө үү? 108. Чийдэн асаж байна. Энергийн хувиралыг нэрлэ. 109. Дотоод шаталтат хөдөлгүүрийн ажиллах зарчим. Бүтэц. 1. . . . . . . . . . . . . . . 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. . . . . . . . . . . . . . . 4. . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . ..6. . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . Ажиллах зарчим Нэрлэ. Ажиллах процесс I ээлж II ээлж III ээлж IV ээлж 110. Арьсны дулаан мэдрэх чадвар ямар онцлогтой болохыг дараах туршлагаар шалгая. Үүний тулд бидэнд халуун, бүлээн , хүйтэн устай 3 аяга хэрэгтэй болно. Баруун гараа халуун усанд зүүн гараа хүйтэн усанд дүрж хэсэг хугацаанд байлгаж дасга. Одоо 2 гараа нэгэн зэрэг бүлээн усанд дүрж ямар мэдрэмж төрж байгааг ажиглаж дүгнэ. 111. Модон жижиг 2 тайрдас, зэс буюу төмөр утас, цаасаар хийсэн зүү, лаа ашиглана. Модны жижиг 2 тайрдсыг 8-10 см зайд байрлуулж зэс буюу төмөр утасны нэг үзүүрийг нэг тайрдсанд шигтгэнэ. Утасны сул үзүүрийг нөгөө тайрдас дээр байрласан хадаас дээр тавиад хадаасны толгойд хатуу цаасаар хийсэн зүүг бэхлэнэ. Халаахад юу ажиглагдах вэ? Дүгнэлт хий. Дүгнэлт: Дүгнэлт:
  38. 112. Савтай хүйтэн усанд хэсэг мөсийг хийгээд халаагуур дээр буцалтал нь халаа. Температурыг хэмж. Төлөв Температур Ажиглалт Мөс хайлж дуустал t0=? Буцлах үед t0=? 38 Дүгнэлт. Хайлах ба буцлах процессын үед температур ................................................ ................................................ ................................................ ................................................ ................................................ ................................................ ................................................ ................................................ ................................................ ............................................... Ус мөс Ус буцлах 113. Цаасан хайрцаг хийж дотор нь 1/3 хэмжээтэй ус хийнэ.Хайрцгаа лааны дөлөн дээр барь. Яагаад цаасан хайрцаг шатахгүй байна вэ? Ажиглалт Дүгнэлт 114. Ижил урттай төмөр утас ба мод хоёр гартаа бариад үзүүрийг нь нийлүүлж лааны дөлөн дээр бариад үзээрэй. Юу ажиглагдав? Дүгнэлт гарга. Ажиглалт Дүгнэлт 115. Шил савтай усанд модны үртэс хийгээд доороос нь лаагаар халаа. Ажигласан зүйлээ зургаар илэрхийл. Ажигласан зүйл Зураг Дүгнэлт 116. Шилэн хоргонд хүжийг хийгээд битүү таглаж хийн урсгалыг утааны хөдөлгөөнөөр ажигла. Зургаар илэрхийл. Хий ба шингэний ийм эргэлтийг . . . гэдэг. Ажигласан зүйл Зураг Дүгнэлт
  39. 117. Хар өнгийн болон цагаан өнгийн цаасаар хайрцаг хийж бага зэрэг ус хийж доороос нь тус бүрийг лаагаар халаа. Аль савтай ус түрүүлж халах вэ? Дүгнэлт хий. Сав Ажиглалт Дүгнэлт 39 Хар Цагаан 118. Хүрд хийж наадацгаая. Зурагт үзүүлсэн шиг цаасан дээр спираль зурж гаднаас нь хайчилж даавуун утаснаас өлгө. Үүнийг ашиглан тасалгаанд дулаан дамжих урсгалыг шалгана уу? Учрыг тайлбарла. Дүгнэлт: 119. Шүдэнз асааж түүний хажуу талд дөлнөөс 1 см зайд өөр нэг шүдэнзийг ойртуулан барь. Юу ажиглагдав. Учрыг тайлбарла. Ажиглагдсан зүйл Дүгнэлт 120. Улирал яагаад солигддог вэ? Хэрэглэгдэх зүйл. Глобус, 3ш термометр, 100-150 Вт-ын ширээний чийдэн 1. Термометрийн нэгийг глобусын экватор дээр, хоёрдахийг нь экватор ба хойд туйл хоёрын хоорондох дундаж өргөрөг дээр, гуравдахийг нь хойд туйл дээр байрлуулаарай. Термометр тус бүрийн заалтыг тэмдэглэж авна. Чийдэнг глобусаас 50 орчим см зайд байрлуулж асаана. 5 минут тутамд термометр тус бүрийн заалтыг тэмдэглэж авна. Хэрэв хоёрдахийг нь экватор ба өмнөд туйл хоёрын хоорондох дундаж өргөрөг дээ р байрлуулбал термометрийн заалтууд ямар байх вэ? Тайлбарлаарай. № Термометрийн байрлал Туршилтын хугацаа Дундаж температур 1 дэх 5 минут 2 дэх 5 минут 3 дэх 5 минут 4 дэх 5 минут 5 дэх 5 минут 1 Экватор t0 t0 t0 t0 t0 2 Дундаж өргөрөг t0 t0 t0 t0 t0 3 Хойд туйл t0 t0 t0 t0 t0
  40. Хуваарь Тэмдэглэгээ Хоорондын холбоо Цельс Фаренгейт Кельвин Хатуу Шингэн Хий 40 Дүгнэлт: 121. Хүснэгт нөхнө үү? 122. Таглаагүй хуванцар савыг хөргөгчид хийж нилээд хөргөсний дараа амсарт нь агаарын бөмбөлөг углаж халуун устай саванд дүр. Юу ажиглагдав? Лонхоо дахин хөргөгчинд хийвэл бөмбөлөг яах вэ?Дүгнэлт гарга. 123. Бодисын 3 төлвийн талаар юу мэдэх вэ? 124. Нарны гадаргуу 60000С температуртай байдаг. Үүнийг яаж хэмжих вэ? Сурах бичиг ашиглан өөрийн саналаа бичнэ үү? ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................ 125. Аягыг халуун хүйтэн усны алинд нь угаавал түргэн хатах вэ? ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... .. 126. Халуун нартай өдөр гол ба нуурын усанд ороод гарсны дараа бие даардаг учир юу вэ? ....................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... 127. Парыг цонхны доор байрлуулах учир юу вэ? ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... 128. Уурын зуухны яндан өндөр байх учир юу вэ?
  41. ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... 129. Хүйтэн өрөөнд хөл эхлээд даардаг учир юу вэ? ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................ 130. Дараах схемд тохирох жишээ гарга. 41 Цахилгаан энерги Дулааны энерги Өндөрт өргөгдсөн усны энерги Дулааны энерги Гэрлийн энерги Хөдөлгөөний энерги Гэрлийн энерги Цахилгаан энерги Хөдөлгөөний энерги Дулааны энерги Цахилгаан энерги Хөдөлгөөний энерги Гэрлийн энерги 131. Модон байшинг хөөсөнцөр хавтангаар яагаад доторлодог вэ? ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................ 132. Та нар гарынхаа алгыг хооронд нь үрээд үзээрэй. Ямар энергийн хувирал явагдав. 133. Халууны шилний ажиллах зүй тогтлыг тайлбарлана уу? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ....................................................................................................................................... 134. Төмөр замын зам төмөр завсартай байдгийн учир юу вэ? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................... 135. Шонгуудын хоорондох утасны шугамыг сулавтар татдаг учраас унжиж байдаг. Энэ нь ямар учиртай юм бол... ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ 136. Буузыг гаргахдаа сэвэх учир юу вэ?
  42. ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................... 42 137. Бороо цас орох учир юу вэ? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ 138. Өвлийн цагт гадаа өлгөсөн нойтон хувцас эхлээд хөлдөнө. Гэвч хэсэг хугацааны дараа хатсан байдаг учрыг тайлбарла. ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................... 139. Цайг үлээхэд яагаад амархан хөрдөг вэ? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................... 140. Данхтай цай буцлахын өмнө яагаад чимээ гарган дуугардаг вэ? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................... 141. Өвөл үстэй дээл өмсөх учир юу вэ? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ....................................................................................................................................... 142. Халуун сав хүйтэнг хадгалах сав мөн үү? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ....................................................................................................................................... 143. Бензин агуулах савыг яагаад цагаан өнгөөр буддаг вэ? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................... 144. Байшин барилгын дулааны алдагдлыг яаж багасгах вэ? Саналаа илэрхийлнэ үү? ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ Бидний эргэн тойрон дах цахилгаан ба соронзон Нейлон буюу торгоор хийсэн цамцыг, тэдгээрээс өөр даавуугаар хийсэн хувцастай шүргүүлээд тэр доор нь нийлүүлэхэд шаржигнах сонсогдох бөгөөд, харанхуйд бол бүдэг гэрэл гэрэлтэж үзэгддэг. Энэ үзэгдлийн учрыг тайлбарла. .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................. 1. Муурны үсийг сөргөн илэх хуурай үсийг самнах зэрэгт шажигнах дуу гарч, харанхуйд оч гялсхийнэ. Ямар учраас ингэж байна вэ?
  43. .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................. 2. Гартаа шилэн лонх ба арьсны өөдөс барьсан хүн эдгээрийг яаж 2 өөр цэнэгтэй болгох вэ? .......................................................................................................................................... .................................................................................................................................. 3. 2 бие хоорондоо үрэлдэх буюу шүргэлдэхэд аль нь цахилгаанжих вэ? .......................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... 4. Цахилгаанжаагүй биед цахилгаан цэнэг байдаг уу? .......................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... 5. Шилэн савааг ноосон эдээр зүлгэхэд сөрөг цэнэгтэй болно. Ноосон эдлэлийн гадаргуу дээр электрон илүүдэлтэй байх уу? Аль эсвэл дутагдалтай байх уу? Биетийн нэр Цахилгаан цэнэг Дүгнэлт: 43 Шилэн саваа Ноосон эдлэл 6. Цахилгаан орны байгааг бид харж, сонсож, хүрч мэдэрч чадахгүй. Цахилгаан орон байгааг яаж мэдэж болов вэ? .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................. 7. Хуванцар биеийг нэхийгээр үрэхэд сөрөг цахилгаан цэнэгээр цэнэглэгдэв. Аль бие дээр электроны дутагдал ба илүүдэл бий болох вэ? Биетийн нэр Цахилгаан цэнэг Хуванцар Нэхий 8. Аянга ниргэх үед эергээр цэнэглэгдсэн үүлний доорх газрын хөрс ямар цэнэгтэй байж таарах вэ? Биетийн нэр Цахилгаан цэнэг Үүл Газар 9. Яагаад металл биеийг гартаа барьж байгаад цэнэглэж болдоггүй вэ? .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................ 10. Цэнэгийг тмдэглэж, харилцан үйлчлэлийн талаар дүгнэлт бичээрэй 11. Дараах атомуудын бүдүүвчийг нэрлэ.
  44. 44 - электрон - нейтрон - протон 1 2 3 1. . . . . . . . . . . . . 2. . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . 12. Бие цэнэглэгдэх гэдэг бол . . . холбоотой. 13. Бие цэнэгтэй эсэхийг шалгадаг багажийн нэр. 14. Балаа ханцуйдаа сайтар үрээд цаасны жижиг өөдсөнд ойртуул. Юу ажиглагдав? Ямар үзэгдэл вэ? ................................................................................................... 15. Электроскоп өөрсдөө хийцгээе. Хэрэглэгдэх зүйл. Шилэн сав, модон буюу хуванцар таглаа, зэс утас, тугалган цаас. Тугалган цаасаар бөмбөлөг хийнэ. Зэс утсыг зурагт үзүүлсэн шиг тэгш өнцгөөр нугална. Зэс утсыг модон таглааны голоор сүвлэж гаргана. 20 ммХ5 мм хэмжээтэй тугалган цаасыг голоор нь нугалж зэс утасны нугалсан үзүүрт тохно. Цэнэгтэй биеийг бөмбөлөгт хүргэж ажигласан зүйлээ тайлбарлаж бичээрэй. Юу ажиглав: 16. Цэнэглэгдсэн электроскопод гараа хүргэвэл . . . харин торгон нийлэг утас хүргэвэл . . . 17. Биеэрээ цахилгаан дамжуулах Хэрэглэх зүйл. Мөнгөн цаас, гялгар уут,цэнэг хуримтлуулж болох зүйл, өдрийн гэрэл а. Нэг нь цахилгааныг алдахгүйн тулд гялгар уутан дээр зогсоод зурагтын дэлгэц дээр тавьсан мөнгөн цаасан дээр гараа тавьж нөгөө гараараа өдрийн гэрлийн үзүүрээс барина. в. Нөгөө нэг нь нэг гараараа өдрийн гэрлээс барьж гялгар цаасан дээр зогсоно. с. 3 дахь хүн зурагтыг асааж унтраана. Юу ажиглагдахыг туршиж үзээд дүгнэлт хий. Дүгнэлт: 18. Шилэн лонхны ёроолд ган хадаас унажээ. Лонхыг хөмрөлгүй, түүн дотор ямар нэг зүйлийг оруулахгүйгээр хадаасыг яаж гарган авах вэ? .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................. 19. Соронзонтой ган саваа ба соронзонгүй төмөр саваа 2 гадна талаасаа яг адилхан байжээ. Аль нь соронзонтойг мэдэх хамгийн амархан ямар арга байна вэ? .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................
  45. 20. Хадаасны толгойд соронзонгийн хойд туйлыг ойртуулбал хадаасны үзүүрт соронзны ямар туйл бий болох вэ? .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................. 21. Шалны завсраар унасан ган зүүг соронзон ба сахлын хутга ашиглан яаж гаргаж авах вэ? .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ...................................................................................................................................... 22. Соронзны хойд ба өмнөд туйлыг тус бүр нь ямар өнгөөр тэмдэглэдэг вэ? Мөн ямар үсгээр тэмдэглэдэг вэ? .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................. 23. Ган соронзонг алхаар цохивол соронзон чанар нь алдагддагын учрыг тайлбарла. .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................. 24. Ерийн луужин автомашин ба автобусны бүхээгт зөв заах уу? Үүнийг туршин шалгаж үз .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................. 45 25. Соронзыг нэрлэ. а. . . . . . . . . . . . . . . б. . . . . . . . . . . . . . . а. б. 26. Тэргэнцэрүүд ямар нөхцөлд түлхэлцэх вэ? Дүгнэлт: 27. Соронзон зүү хийцгээе. Тах соронз, 2ш зүү ашиглан: а. Зүүгээ сүвэгч хэсгээр нь бариад соронзныхоо үзүүрээр 30 удаа нэг зүг рүү зөөлхөн үрээрэй. Мөн үйлдлийг хоёр дахь зүүн дээр хийгээрэй. Гэхдээ соронзныхоо үрсэн хэсгээ өөрчлөхгүйг анхаараарай. в. Соронзон хоёр зүүгээ нэгнийх нь нөгөөгийнх нь сүвэгч рүү харахаар тус бүрд нь жижиг цаасан дээр тавиад устай аяганд хөвүүлээрэй. Юу харагдаж байна зургаар илэрхийл. Зураг с. Зүүнүүдийг сүвэгчээр нь бие биетэй нь нийлүүлээрэй. Ажигласан зүйлээ зурж Зураг
  46. 46 харуул. 28. Дэлхийн бөмбөрцөгийг аварга том соронз гэж үзэж болно. Соронзон зүүгээр хийх дараах туршилтаар дэлхий соронзонтой гэдгийг батлая. а. Нэг аяга усан дээр бяцхан цаас хөвүүлээд дээр нь соронзон зүүгээ тавиарай. Зүү хөдөлгөөнгүй болоход аль зүг рүү зааж байгааг тэмдэглээрэй Зураг Дүгнэлт: б. Одоо мөн үйлдлийг хоёр дахь соронзон зүүгээрээ хийгээрэй. Хоёр зүү хоёулаа ижил зүг рүү заах ёстой. Туршилт тус бүрд чиглэл зурж дүгнэлт хий. 29. Шулуун соронз, хэдэн ширхэг бичгийн хавчаар ашиглан соронзонгийн татах чанар хаанаа хамгийн их байдгийг судал. 30. Соронзон хүч өөр биетийг нэвтэлж гарах уу? а. Картон цаасан дээр бяцхан төөрдөг зураас зураарай. Хавчаарыг зураасын дагуу цаасан доороос соронзоор хөдөлгөж чадах уу? в. Хавчаарыг шилэн аягатай усанд хийгээд соронзонгоо норголгүйгээр гаргаж авч чадах болов уу? с. Хавчаарыг хуванцар шугамны цаанаас хөдөлгөж чадах уу? Соронз нь ган, болд мэтийн металлыг татна. Гэхдээ татах хүч нь картон, шил, хуванцар гэх мэт соронзонд татагддаггүй биетүүдийн цаанаас . . . 31. Соронзоор цаас эргүүлэх Цаасыг шүдний чигчлүүр дээр тавиад соронз ойртуулахаар цаас хөдөлнө. Туршиж үзээрэй. Зурагт үзүүлснээр төмөр утсаар хүрд хийгээд соронзонг түүний дэргэд байрлуулна. Соронзонгийн хажууд хүрдний нэг үзүүрийг лаагаар халаавал юу ажиглагдах вэ? Зураг Дүгнэлт:
  47. 32. Нэг метр орчин урттай гадуураа бүрээстэй зэс утсыг урт хадаасанд орооно. Тэгээд утасны хоёр үзүүрийг батарейд холбоно. Хадаас хэчнээн кноп өргөж чадах вэ? Туршаад үз. 33. Чийдэнг асаах төхөөрөмж угсарч зургаар харуул. Нэр өгнө үү? Соронзон шинжтэй Соронзон биш Төмөр мод 47 34. Жишээ гаргана уу? Цэнэг дамжуулагч Цэнэг тусгаарлагч 1. 2. 3. 1. 2. 3. 35. Зургуудыг ажиглан дүгнэлт гарга. Зураг Дүгнэлт А В С 36. Хуванцар самаар үс самнахад түүнд үс наалддагийн учир юу вэ? ....................................................................................................................................... ............ ... ............................................................................................................................................. 37. Гуулин савааг үрэлтээр цахилгаанжуулж болох уу? ...................................................................................................................................................... ................................................................. ..................................................................................... 38. Жишээ гаргана уу? 39. Соронзыг ахуй амьдралд хэрэглэж байгаа жишээ гарга. 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40. Аянга үүсэх учрыг тайлбарла. ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... 42. Металл жижиг сав, хув саваа, цэмбэ электроскоп ашиглан а. Хув савааг цэмбээр үрээд металл савандаа хүргэ. Энэ үед юу ажиглагдах вэ? Зургаар харуул. в. Хув саваагаа цэнэггүй болгоод металл савны дотор оруулаад дараа нь электроскопод хүргэ. Юу ажиглагдах вэ?
  48. с. Хув саваагаа металл саванд хүргээд электроскопод ойртуулбал яах ёстой вэ? Зурж үзүүл. d. Энэ шинж чанарыг хаана ашиглаж болох вэ? Саналаа бичнэ үү. 43. Тоостой бие яагаад цэнэгээ амархан алддаг вэ? ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... 44. Бензинийг нэг цистерээс нөгөөд юүлэхдээ энэ хоёрын аль нэгийг газардуулдаг учир юу вэ? ...................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... 45. Цагийг соронзтой ойр байрлуулсны дараа цаг хэсэг хугацаанд буруу явдаг учир юу вэ? ............................................................................................................................................ ...................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... 46. Гал хамгаалагчийн талаар юу мэдэх вэ? 48 47. Дээрх элементүүдийг нэрлэ. а. . . . . . . . . . . . . в. . . . . . . . . . . . . с. . . . . . . . . . . . . d. . . . . . . . . . . . . а в с d 48. Зөв харгалзаа үүсгэ. а. Унтраалга в. Зай с. Чийдэн d. Холбох утас 1 2 3 4 49. Аль нь зөв схем вэ? а. в с 50. Алдааг олоорой. а. в. с. А В С 51. Гүйдлийн чигийг аль нь зөв зааж байна вэ? А Хариу: Хариу:
  49. 49 а. в. с. В С 52. Холболтыг нэрлэ. а. . . . . . . . . . . . . . . . в. . . . . . . . . . . . . . . а. в 53. Зураг ашиглан хүснэгт нөх. Схем Чийдэнгийн асалт Хүчдэл а в 54. Телевизор, хөргөгч, нарны зай, угаалгын машин, аккумлятор, компьютер, цахилгаан станц, салхин сэнс төхөөрөмжүүдийн аль нь цахилгаан хэрэглэгч, аль нь тэжээл үүсгэгч вэ? Цахилгаан хэрэглэгч Тэжээл үүсгэгч 55. Чийдэнгүүд ямар холболтоор холбогдсон бэ? Гүйдэл урсах чиглэлийг чийдэнгийн утас бүрийн дэргэд сумаар зааж үзүүлнэ үү. а. зурагт үзүүлсэн цахилгаан хэлхээний схемийг зурна уу? в. Схем дээр гүйдлийн чиглэлийг сумаар тэмдэглэ. в а 56. Чийдэнгүүд ямар холболтоор холбогдсон бэ? Дараах зурагт гүйдлийн чигийг заана уу. 1 2 3 4 5 6 № Холболт 1 2 3 4 5 6 57. Унтраалга хийцгээе. 5 смХ2 см хэмжээтэй картон цаас, бичгийн хавчаар, 2ш кноп хэрэгтэй. Бичгийн цаасыг кнопоор дарж цаасандаа зоогоод нөгөө кнопоо бичгийн хавчаар хүрэх хэмжээтэй мөн картон цаасандаа бэхэлнэ. Кнопныхаа 2 үзүүрт дамжуулагч утаснуудаа холбоно. Энэ унтраалгаа жижиг чийдэн батарей холбох утас ашиглан шалга. __________________ багшдаа шалгуулна уу? 58. 1,5 В зай, жижиг чийдэн, 220 В нэг ширхэг чийдэн, холбох утас ашиглан чийдэнгүүдийг асаа.
  50. 2ш 1,5 В –н зай, 1ш 3 В-н чийдэн, 1ш 12 В-н чийдэн, холбох утас 4ш хэрэгтэй. Ажигласан зүйл Дүгнэлт 1 жижиг чийдэн 2 том чийдэн 59. Өмнө 220 В буюу 60 Вт-н том чийдэнг зайгаар асааж болохгүй байсан. Тэгвэл 12 В-н чийдэнг зайгаар асааж болох эсэхийг туршаад үз. Чийдэн Үр дүн 3 В 12 В 60. Яагаад 12 В-н чийдэн бүдэг асав. ...................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................ 61. 1,5 В-н 6ш зай ашиглан 12 В-н чийдэнгийн асалтыг ажигла. Холболтоо зураад нэрлэ. ................. ...................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... 62. 9 В-н зайгаар 3 В-н чийдэнг асааж болох уу? 50 63. Гэрлэн дохио хийцгээе. Хэрэглэгдэх зүйл: 3 В-н чийдэн 3ш, 9 В-н зай, холбогч утаснууд, картон цаас, металл цаас Хийх дараалал: Чийдэнгүүдээ улаан, ногоон, шар өнгөөр будна. Чийдэнгийн сууриа картон цаасанд бэхэлж гэрлэн шонгоо зурагт үзүүлснээр хийгээрэй. Зайныхаа нэг талд чийдэнгээс гарсан утаснуудын нэг нэг үзүүрүүдийг бэхэлнэ. Мөн чийдэнгийн нөгөө үзүүрүүдэд бичгийн хавчаарууд бэхлэ. Зайнаас гарсан нэг үзүүрт бичгийн хавчаар бэхлэнэ. Суурь болох картон цаасан дээрээ металл цаасаа зурагт үзүүлснээр наана. Бичгийн хавчаар бэхэлсэн чийдэнгүүдээс гарсан үзүүр бүрийг нэг нэг металл цаасан дээр наана. Ажиллуулахдаа зайнаас гарсан нэг үзүүрээ металл цаасандаа зурагт үзүүлснээр хүргээрэй. 64. Чийдэн асах хэлхээний схем зур. 65. Гар чийдэнгийн цахилгаан хэлхээний схем зур.
  51. 66. Цахилгаан хонх, батарей, холбох утас, унтраалга ашиглан хонх дуугарах схем зур. 51 67. Жишээ гаргана уу? 68. Цахилгааны бахь, отверка зэрэг багажийн бариулыг яагаад хуванцар материалаар хийсэн байдаг вэ? ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... 69. Хүснэгтийг нөхнө үү? Хэлхээний элемент Үүрэг Хэлхээнд байхгүй бол яах вэ? Дамжуулагч Чийдэн Зай Унтраалга 70. Хүснэгтийг нөхнө үү? Цахилгаан хэрэглэгч Ажиллах хүчдэл Тоос сорогч 1,5 В Гар утас 220 В Гар чийдэн 12 В 71. 1,5 В, 2 В, 3 В зайнуудад ижилхэн чийдэнгүүд залгаж аль нь тод бүдэг асч байгааг ажиглан дүгнэлт хий. Зураг схем зур. Зай Чийдэнгийн асалт Схем зураг 1,5В 2В Дамжуулагч Үл дамжуулагч 1. 1. 2. 2. 3. 3. 4. 4. 5. 5.
ka4alka.com.ua

https://gazon.net.ua

imagmagnetsns.ua

×