Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads.
ARALIN 5
ANG IMPORMAL NA SEKTOR: MGA DAHILAN AT EPEKTO NITO SA EKONOMIYA
PANIMULA
Angpagkamitng pambansangkaunlaranayhinah...
5 Congressional Planningand BudgetDepartment (House of Representatives) noongNobyembre2008.
Angkita ng impormal na sektor ...
Dahilan at Epektong Impormal na Sektor sa Ekonomiya
Sinasalamin ngpag-iral ngimpormal nasektorang hindi pantay na pag-unla...
MGA BATAS PANG-EKONOMIYA KAUGNAY SA IMPORMAL NA SEKTOR
1. REPUBLIC ACT 8425: Social Reform and Poverty AlleviationActof 19...
4. REPUBLIC ACT 7796: Technical Education and SkillsDevelopmentActof 1994
Nilagdaan: Agosto25, 1994
Layuninnitona hikayati...
4. CASH-FOR-WORKPROGRAM(CWP)
Programa ngDepartment of Social Welfare andDevelopment(DSWD), nakungsaan sa ilalimnito,angmga...
ARALIN 6
ANG PILIPINAS AT ANG KALAKALANG PANLABAS
“No man is an island.” Nagpapatunay ito na sa buhay ay kailangan natin n...
Batay sa talahanayan,kayangiprodyusngbansangC ang maisat t-shirtna mas efficient kaysasa bansang D.
Samakatuwid,mayroonsiy...
Ilansa mga samahangpandaigdigangpang-ekonomikonakabilangangatingbansaayang sumusunod:
1 WORLD TRADE ORGANIZATION
Nabuo: En...
2 ASIA PACIFICECONOMIC-COOPERATION(APEC)
Itinatag: Nobyembre 1989
Punong Himpilan:Singapore
 Samahang may layuning isulon...
3 ASSOCIATIONOF SOUTHEAST ASIANNATIONS (ASEAN)
Associationof Southeast Asia (ASA)
Associationof Southeast AsianNations (AS...
Kalakalang Panlabas ng Pilipinas:Kahalagahan, Mga Patakaran at Programa
Angkalakalanbilangisangmahalaganggawaingpang-ekono...
 BARTER Ang tawagsa sistemangpagpapalitanngmgaproduktoat serbisyongmga bansasa daigdig.
 TARIPA Ito ay ang buwisnaipinap...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Ekonomiks aralin 5 and 6

7,011 views

Published on

4TH GRADING REVIEWER

Published in: Education
  • Be the first to comment

Ekonomiks aralin 5 and 6

  1. 1. ARALIN 5 ANG IMPORMAL NA SEKTOR: MGA DAHILAN AT EPEKTO NITO SA EKONOMIYA PANIMULA Angpagkamitng pambansangkaunlaranayhinahangadngbawat mamamayan.Anghangaringitoay makakamitlamang kungang lahat ng bumubuosasektorng ekonomiyaatangpamahalaanay magtutulungan. ANG IMPORMAL NA SEKTOR: ISANG PAGPAPALIWANAG 1 EconomicDevelopment Model ni W.Arthur Lewis Impormal Na Sector uri ng hanapbuhaynakabilangsamga bansangpapaunladpa lamang(developing countries).  1970’s pormal na pagsisimulangmga ekonomistaatiskolarsapaggamitngkonseptongito dahil saisinagawang pag-aaral ni KeithHart  KeithHart, isangantropolohistangInglesnanagsuri ngmga gawaingpang-ekonomiyangmga taongnaninirahan sa Acrra, Ghana.  International Labour Organization(ILO)sinang-ayunanngInternational 2 First ILO WorldEmploymentMission sa Kenya,Africanoong1972  Batay sa resultangkanilangmisyon,nalamannilangmarami angmgamay hanapbuhaynanasa labasng regularna industriyaong itinatakdangbatas.  AngInternational LaborOrganization(ILO) aygumawangresolusyonupangmagkaroonng pandaigdigangbatayansapaglalarawanngimpormal nasektor.  15th International Conference ofLabor Statisticians noongEnero 19-28, 1993 sa Geneva,Switzerland ILO: ang impormal nasektoray nagtataglayngmalawakna katangian.Itoay binubuongmga yunitna nagsasagawang pagbuong produktoat serbisyo namay layuning makalikhangempleyootrabaho at magdulot ng kitasa taong lumalahokdito. Angmga gawainditoay naisasagawadulotng: o mababangantas ng organisasyon o hindi pagsunodsaitinatakdang kapital atpamantayan o napakaliitnaantasng produksiyon Angmga kasapi sa pagsasagawang mga gawainsa produksiyonsailalimnitoaykadalasangmga kamag-anako malalapitnakaibigan.Itoaywalangpormal na pagsunodsa mga patakarangitinakdangpamahalaan. 3 NoongAbril 2008, nagsagawaang National StatisticsOffice (NSO) ng Informal Sector Survey(ISS).  Ito ang kauna-unahangpambansangsarbeytungkolsaimpormal nasektorsaPilipinas.  Mayroong halos 10.5 milyongtaoang kabilangsaimpormalna sektor.  Angtinatawagna self-employed ayhumigit-kumulang9.1milyongkataoat ang mga employers aynasa 1.3 milyongkatao. NoongAbril 2008, sa isinagawangLabor Force Survey (LFS)  mayroong36.4 milyongtaoang kabilangsalakas-paggawa at30% nitoay kabilangsamga informalsector operator.  Sa kabuuangbilangnaito, o 2/3 ay mga kalalakihan o ¾ o 75% ay nasa 35 gulangpataas. 4 Cleofe S.Pastrana, isang kawani ngNational Economic and DevelopmentAuthority(NEDA) “The Informal Sector and Non-RegularEmploymentin the Philippines”,saisangkumperensiyasaTokyo,Japannoong Disyembre 15-17,2009, kaniyangbinigyang-diingangimpormal nasektoraynakatutulongsapagkatnakapagbibigayito ng empleyootrabahosa mga mamamayan.Itoay nagdudulotdinngpagkakalikhangmgaproduktoat serbisyong tutugonsa atingmga pangangailangan.
  2. 5 Congressional Planningand BudgetDepartment (House of Representatives) noongNobyembre2008. Angkita ng impormal na sektor ay hindi naisasamasakabuuangGrossDomesticProduct(GDP) ng bansa subalittinataya na ang halaga ng produkto at serbisyomularito ay nasa30%. 6 IBON Foundation,isangnon-governmentorganization (NGO), nanagsasaliksiktungkolsamgausapingsosyal,politikal, at ekonomikongbansa,  ang impormal nasektoray paraan ng mga mamamayanlalona ang kabilangsatinatawagna“isang kahig,isang tuka” upangmagkaroonng kabuhayanlalona sa tuwingpanahonngpangangailanganatkagipitan.Malibanpa dito,inilalarawandinnitoangpag-iral ngkawalannghanapbuhayatang kahirapanang siyangnagtutulaksatao na pumasoksa ganitonguri ng sitwasyon. 7 Sa artikuloni CielitoHabitosa Philippine DailyInquirer(PDI) noongEnero 21, 2013, kaniyangsinabi naang tinatayang kabuuangbahagdan ng impormal na sektor sa GDP ay 40%. Tinawagniya rinang impormal nasektorbilang underground economy ohidden economy. Halimbawa Ng Mga KabilangSa Sektor Na Ito:  mga nagtitindasakalsada(sidewalkvendor)  pedicab driver  karpintero  mga hindi rehistradong operasyonngmgapampublikongsasakyan(colorum) Kabilang Din Sa Sektor Na Ito Ang Mga Gawaing Ipinagbabawal Ng Batas:  Prostitusyon  ilegal napasugalan  pamimirata(piracy) ngmga opticalmedia gaya ng compactdisc(CD) at digital video disc (DVD) Kaugnay nito, ang sumusunod ay mga karaniwang katangian ng impormal na sektor:  Hindi nakarehistrosapamahalaan;  Hindi nagbabayadngbuwismulasa kinikita;  Hindi nakapaloobsalegal atpormal na balangkasna inilatagngpamahalaanpara sa pagnenegosyo. Sa pangkalahatan,hindi lamangsaatingbansamayroongimpormal nasektor.Itoay nagaganap kahitsa ibapang bansa sa daigdig. 8 HedayetUllahChowdhury AssistantProfessor KazakhstanInstitute of Management,Economics,andStrategicResearch Sa kaniyangpapel nanailathalasaPhilippineJournal of Development,“angpaglaganapngimpormal nasektoray isang globalphenomenon.Angpag-iralnitosaiba’tibangbansaay kakikitaanlamangngpagkakaiba-ibanitoayonsalawak, dami,at pangkalahatangsistemangoperasyon.Gayumpaman,hindi maikakailaangkontribusyonnitosapag-unladng ekonomiyangbansa,partikularnasa pagbibigayngempleyoohanapbuhaysamgamamamayan.”
  3. Dahilan at Epektong Impormal na Sektor sa Ekonomiya Sinasalamin ngpag-iral ngimpormal nasektorang hindi pantay na pag-unlad ng mga sektorng ekonomiya. Ilansa mga dahilan:  Angkakulanganng sapatna hanapbuhay  Hindi namanay ang tamang pagpapatupadngbatas tungkol sapaggawa Ayonsa aklatna “Ekonomiks: Mga Konseptoat Aplikasyon” (2012) ninaBalitao et al., DAHILAN KUNG BAKIT PUMAPASOKANG MGA MAMAMAYAANSAIMPORMAL NA SEKTOR:  Makaligtassa pagbabayadng buwissapamahalaan;  Makaiwassa masyadongmahabaat masalimuotnaprosesongpakikipagtransaksiyonsapamahalaanoang tinatawagna bureaucraticred tape.Sa aspektongitoay pumapasokanglabisna regulasyonngpamahalaan;  Kawalanng regulasyonmulasapamahalaannakungsaan ang mga batas at programa ay hindi naipapatupad nang maayos;  Makapaghanapbuhaynanghindi nangangailanganngmalakingkapital opuhunan;at  Mapangibabawanangmatindingkahirapan. Malibanpa rito, ang migrasyonng mga tao mula sa kanayunan patungo sa Metro Manila at iba pang malalaking lungsoday isa dingdahilankungbakitpatuloynalumalaki angimpormal nasektor. Ang paglaganap ng impormal na sektor ay nagpapakita ng pagkakaroon ng ugaling mapamaraan ng mga Pilipino upang mapaglabanan ang hamon ng kahirapan. Ipinapakita rin nito ang pagiging matatag laban sa mga suliraning pangkabuhayan, gaya ng mataas na presyo ng bilihin, kawalan ng trabaho, maliit na pasahod, at mababang antas ng edukasyon. EPEKTO SA EKONOMIYANG IMPORMAL NA SEKTOR:  Pagbaba ng halaga ng nalilikomna buwis – Dahil angmga kabilangsa impormal nasektorayhindi nakarehistro, hindi rinsilanagbabayadngbuwismulasa kanilangkinikitaooperasyon.Itoaynangangahuluganngmalaking pagbawassa kabuuangkoleksiyonomaaaringkitainngpamahalaansapangongolektangbuwis.  Banta sa kapakanan ng mga mamimili – Dahil ang mga bumubuosa impormal nasektoray hindi rehistradoat hindi sumusunodayonsaitinatalagangbatastungkol sa kanilangoperasyon,maaaringangmga produktoo serbisyoayhindi pasadosa qualitycontrol o standards ayonsaitinakdangConsumerActof the Philippines, kungkaya’t ang mga mamimilingtumatangkilikditoaymaaaringmapahamak,maabuso,omapagsamantalahan.  Paglaganap ng mga ilegal na gawain – Dahil sa kagustuhannakumitanang mabilisan,angmgatao ay nauudyok na pumasoksa impormal nasektorna kungminsanay mga gawaingilegal olabagsa batas. Halimbawa:  Prostitusyon  Pagbebentangipinagbabawal nagamo  Angpagkakaroonng mga ilegal napasugalan  Pamimiratapartikularnaang softwarepiracy Ayonsa MicrosoftCorporation,ang software piracyay tumutukoysailegal owalangpermisongpangongopyang mga computersoftwarenakungsaan nilalabagngisangtao ang karapatangpagmamay-ari nglumikhaoorihinal na nagmamay-ari nito(Intellectual PropertyRights---IPR).
  4. MGA BATAS PANG-EKONOMIYA KAUGNAY SA IMPORMAL NA SEKTOR 1. REPUBLIC ACT 8425: Social Reform and Poverty AlleviationActof 1997. Nilagdaan: Disyembre 11,1997 Ipinatupad: Hunyo3, 1998 Itinatadhanangbatas na itoang pagkilalasaimpormal nasektorbilangisasa mga disadvantaged sectornglipunang Pilipinonanangangailanganng tulongsapamahalaan saaspektongpanlipunan,pang-ekonomiko,pamamahala,at magingekolohikal. Social ReformAgenda (SRA) na naglalayongiahonsakahirapanang mga Pilipinongkabilangsaimpormal nasektor. Upang maisakatuparanangmga probisyonngbatas na itoay itinatagang National Anti-PovertyCommission(NAPC) bilangahensiyangtagapag-ugnayattagapayotungkol samga usapingmaykinalamansamga bumubuosa impormal na sektor. Isasa mga kasapi ng NAPCay mulasa sektorng mga kababaihanbilangpagkilalasakanilangambagsa ekonomiyangbansa. Ayonsa Seksyon3 ng R.A. 8425 MGABUMUBUO SA BASIC AT DISADVANTAGED SECTORS NG LIPUNANG PILIPINO:  Magsasaka  Mangingisda  Manggagawa sa pormal na sector  Migrantworkers(OFW)  Kababaihan  Seniorcitizens  Kabataan at mga mag-aaral (15-30 taong gulang)  Mga bata (minors - 18 taong gulangpababa)  Urban poor (mga taong naninirahan sa mga lungsodnaang kita ay lubhangmababa)  Mga manggagawasa impormal nasector  Mga katutubo  Mga may kapansanan (differently-abled persons)  Non-governmentalorganizations(NGO’s)  Mga kooperatiba 2. REPUBLIC ACT 9710: Magna Carta ofWomen Nilagdaan: Agosto14, 2009  Ang National Commission on the Role of Filipino Women (NCRFW) ay naging Philippine Commission on Women (PCW). Ito ay isinabatas bilang pandaigdigang pakikiisa ng ating bansa para sa layunin ng United Nations (UN) para sa Conventionon the Eliminationofall Forms of DiscriminationAgainst Women’s(CEDAW).  Kumikilalaitosaambag at kakayahanng kababaihanpara itaguyodang pambansangkaunlaran.  Inaalisanglahat o anumanguri ng diskriminasyonlabansakababaihan  Kinikilalaatpinangangalagaanangkanilangkarapatangsibil,politikal,atpang-ekonomikogayanalamangng: o Karapatan para makapaghanapbuhayat magingbahagi nglakas-paggawa o katiyakanpara sa kasapatanng pagkainat mga pinagkukunang-yaman o abot-kayangpabahay o pagpapanatili ngkaugalian o Pagkakakilanlangkultural (culturalidentity) atibapang panlipunangaspekto.  Ang batas na ito ay malaking tulong sa impormal na sektor sapagkat ayon sa datos na inilabas ng National StatisticsOffice (NSO), haloskalahatingmgabumubuosa sektornaito ay kababaihan. 3. PRESIDENTIAL DECREE 442: Philippine LaborCode Naisabatas: Mayo 1, 1974 Pangunahingbatasngbansa para sa mga manggagawa. Naglalamanngmga probisyonparasa “espesyal namanggagawa”---  mga industrialhomeworker  kasambahay  batang manggagawa  kababaihan ---nakabilangsaimpormal nasector Book 2, Title II of the Labor Code, ito ay may probisyon tungkol sa pagsasanay na dapat ipagkaloob sa mga manggagawa upangmapaghusaypa ang kanilangmgakasanayan.
  5. 4. REPUBLIC ACT 7796: Technical Education and SkillsDevelopmentActof 1994 Nilagdaan: Agosto25, 1994 Layuninnitona hikayatinangkabuuangpartisipasyonatpakikiisangiba’t ibangsektornglipunangayang:  Industriya  Paggawa  lokal na pamahalaan  teknikal  bokasyonal --na mga institusyon upang mapaghusay ang mga kasanayan para sa pagpapataas o pagpapaibayo ng kalidad ng yamang tao ng atingbansa. Itinalaga ang Technical Education and Skills Development Authority (TESDA) bilang ahensiya ng pamahalaang itinatag upangmakapagbigayngedukasyongteknikal. 5. REPUBLIC ACT 8282 Social SecurityAct of 1997  Tungkulin ng estado na paunlarin, pangalagaan, at itaguyod ang kagalingang panlipunan at seguridad ng mga manggagawa. Higit sa lahat kung sila ay dumanas ng pagkakasakit, kapansanan, panganganak, pagsapit sa katandaan(old age),at kamatayan.  Upang maisakatuparan itoipinag-utos na lahat ng mga manggagawa sa pribadong sektor maging ang kabilang sa impormal nasektoray magingbahagi ng Social Security System(SSS)  Social Security System (SSS) bilang ahensiya ng pamahalaan na may tungkulin para itaguyod ang Panseguruhan ng Kapanatagang Panlipunan ng mga Pilipino. Sa pamamagitan ng mga personal na kontribusyon ng mga manggagawaitoay magsisilbi nilangpondoatmaaaringmagamitsa oras ng kanilangpangangailangan. 6. REPUBLIC ACT 7875 National HeathInsurance Actof 1995 Naging batas: Pebrero7, 1995 Philippine Health Insurance Corporation (Philhealth) na naglalayong mapagkalooban ang lahat ng mga mamamayang Pilipino ng isang maayos at sistematikong kaseguruhang pangkalusugan. Nakapaloob sa programang ito na ang pamahalaan ay magkakaloob ng subsidy sa mga mamamayan na walang sapat na kakayahang pinansiyal sa oras na sila ay magkaroonng pangangailangangmedikal atpangkalusugangayanalamangng operasyonat hospitalization program. Maliban pa sa mga nabanggit na batas, may iba pang ipinatutupad para sa mga partikular na sektor ng manggagawang Pilipinotuladng:  Magna Carta forSmall Farmers(R.A.7607)  Magna Carta forSmall Enterprises(R.A.6977)  Barangay MicrobusinessEnterprisesAct(R.A.9178) PROGRAMA AT PROYEKTO NG PAMAHALAAN Para Sa Mga Mamamayan Na Bumubuo Sa Impormal Na Sektor: 1. DOLE INTEGRATED LIVELIHOOD PROGRAM(DILP) Ipinatutupad ng Department of Labor and Employment (DOLE) na nauukol sa pangkabuhayang pangkaunlaran sa pamamagitan ng mga pagsasanay ng mga mamamayan partikular na para sa mga self-employed at mga walang sapat na hanapbuhay. 2. SELF-EMPLOYMENTASSISTANCE KAUNLARANPROGRAM (SEA-K) Pangkabuhayang programa ng Department of Social Welfare and Development (DSWD) na nagbibigay ng mga gawain at pagsasanay upang mapaunlad ng mga mahihirap na pamilya ang kanilang mga kasanayan at makapagsimula ng sariling negosyong pangkabuhayan at pagtatayo ng mga samahang panlipunan na maaaring magpautang sa mga kasapi gaya ng Self-EmploymentKaunlaran Associations(SKA’s). 3. INTEGRATED SERVICES FOR LIVELIHOOD ADVANCEMENT OF THE FISHERFOLKS (ISLA) Ang proyektong ito ay para sa mga munisipalidad o bayan na ang pangunahing ikinabubuhay ay pangingisda. Tinutulungan ng pamahalaan ang mga mangingisda sa pamamagitan ng pagkakaloob ng mga pagsasanay upang mas mapaghusay pa nila ang kanilang hanapbuhay. Maliban pa rito, nagtatayo ng mga training center para sa mga mangingisda at kanilang pamilya upang sanayin sa iba pang alternatibong mga gawaing pangkabuhayan na maaari nilang pagkunanng karagdagangkita.
  6. 4. CASH-FOR-WORKPROGRAM(CWP) Programa ngDepartment of Social Welfare andDevelopment(DSWD), nakungsaan sa ilalimnito,angmgabiktimang kalamidadomga evacueeay bibigyanngkabayarankapalitngserbisyongkanilangisasagawaopagtulongsapanahonng rehabilitasyonatrekonstruksiyonngmganasalantanglugar.Angprogramang itoay ipinatutupadngpamahalaanbilang pansamantalaoalternatibongmapagkukunanngkabuhayanokitang mga taong nawalannghanapbuhaydulotngmga nabanggitna sitwasyon. Bernardo Villegas,isangkilalangekonomistangPilipino,“Gugustuhin pa ng mga tao ang lumabag sa bataskaysa magutomo mamamatay”.Kungkaya’t,upangmaiwasanito,marapatlamangnaang mga mamamayanat pamahalaan ay magkaisapara sa implementasyonngmgamagagandangbatas, programa,at patakarang pang-ekonomiyaparasa kabutihannglahat.  IMPORMAL NA SEKTOR Angbahagi ng ekonomiyanagumagamitngmababangantas ng produksiyonathalos walaang mga kondisyonglegal nakinakailangansapagpapatakbongnegosyo.  BUREAUCRATIC RED TAPE Ang tawagsa mahabaat masalimuotnaprosesongpakikipagtransaksiyonsa pamahalaan.  BUWISIto ay ang pinagmumulanonagsisilbingbadyetopondongpamahalaanupangmaisagawaangmga program at proyektongpanlipunan.  QUALITY CONTROL Ito ay ipinatutupadngmgakompanyabilangproteksiyonsamamimili labansamga depektibongkalakal oserbisyonamaaaringmagresultasakanilangkapahamakan.  SOFTWARE PRIVACY Ito ay tumutukoysailegal owalangpermisongpangongopyangmgapelikula,musika,at ibapa sa anyongCD,VCD, o DVD.  SOCIAL REFORM AGENDA Angprograma ng pamahalaan,ayonsa itinatadhanangR.A.8425, na naglalayong iahonsa kahirapanang mga Pilipinongkabilangsaimpormal nasektor.  KABABAIHAN Batay sa pag-aaral at sarbeysilaang bumubuosa haloskalahati ngkabuuangpopulasyonng impormal nasektor.  PHILIPPINE LABOR CODE Angitinuturingbilangpangunahingbatasngbansapara sa mga manggagawa.  TESDA Angahensiyangpamahalaangitinatagupangmakapagbigayngedukasyongteknikalatkasanayansa mga Pilipino.  PHILHEALTH PROGRAMAng tawagsa programa ng pamahalaanna maykinalamansakalusugan,oserbisyong medikal parasa mga manggagawa. 1. (ILO)LabourOrganization 2. (NSO) National StatisticsOffice 3. (ISS)Informal SectorSurvey 4. (LFS) Labor Force Survey 5. (NEDA)National EconomicandDevelopment Authority 6. (LFS)LaborForce Survey 7. (PDI)Philippine DailyInquirer 8. (NGO) Non-governmentorganization 9. (CD) Compactdisc 10. (DVD)Digital video disc 11. (IPR)IntellectualProperty Rights 12. (SRA) Social ReformAgenda 13. (NAPC) National Anti-PovertyCommission 14. (OFW) OverseasFilipinoWorkers 15. (NCRFW) Commissiononthe Role of Filipino Women 16. (PCW)National PhilippineCommissionon Women 17. (CEDAW)Conventiononthe Eliminationof all Formsof DiscriminationAgainstWomen’s 18. (TESDA)Technical EducationandSkills DevelopmentAuthority 19. (SSS) Social SecuritySystem 20. (Philhealth) Philippine HealthInsurance Corporation 21. (DILP)DOLE INTEGRATED LIVELIHOOD PROGRAM 22. (DOLE)Departmentof Laborand Employment 23. (SEA-K) SELF-EMPLOYMENT ASSISTANCE KAUNLARAN PROGRAM 24. (DSWD) Departmentof Social Welfare and Development 25. (ISLA)INTEGRATEDSERVICESFOR LIVELIHOOD ADVANCEMENTOFTHE FISHERFOLKS 26. (CWP)CASH-FOR-WORKPROGRAM
  7. ARALIN 6 ANG PILIPINAS AT ANG KALAKALANG PANLABAS “No man is an island.” Nagpapatunay ito na sa buhay ay kailangan natin ng karamay o kasama. Ang konseptong ito ay hindi lamangakmasa tao kundi magingsa isangbansa. ANG PRINSIPYO NG KALAKALANG PANLABAS Isang batayang katootohanan na may mga produkto at serbisyong hindi kayang matugunan sa loob ng isang lokal na pamilihanngisangbansa.  Oxford Dictionary of Economics, ang kalakalang panlabas ay tumutukoy sa pagpapalitan ng mga produkto at serbisyo ng mga bansa. Pangunahing layunin nito ay matugunan ang mga pangangailangan. Nagaganap ang ganitong ugnayan ng mga bansa dulot ng kakapusan sa likas na yaman at iba pang mga salik upang maisagawa ang produksiyon.  SistemangBarter, ang batayanng pagpapalitanngkalakal oproduktoay nakabatayayonsa kung anoang pangangailanganatkagustuhanngisangbansa.  Angabsoluteadvantageat comparativeadvantagetheory ang nagigingbasehanngmgabansa para sumali sa pandaigdigangkalakalan.  Export ay tumutukoysapagluluwasngmgaproduktoo serbisyosapandaigdigangpamilihan  Import ay tumutukoysapagpasoksa lokal napamilihanngmga produktooserbisyomulasaibangbansa. Absoluteadvantagetheory ni Adam Smith Ito ay kaalinsabay ngpagkakalathalangkaniyangaklatna “AnInquiry into the Nature and Causesof the Wealthof Nations” noong1176 Isinasaadngteoryangitona ang isangbansa ay dapat na magpakadalubhasasapaglikhangmgaprodukto.Subalit, paano malalamanngisangbansakung anongproduktoo serbisyoangdapatniyangpagtuunano pagkadalubhasaang iprodyus? Iba’tibangkasanayanang kailanganupangmakapagprodyusngmganabanggitna produkto.Ipagpalagayringangmga manggagawasa bansangA at B ay kayangmakagawang nabanggitna kabuuangdami ng sapatosat pantalonsa loobng isangaraw. Samakatuwid,angpagigingproduktibongpaggawaangsiyangmagsasabi kunggaano karami ang maaaring magawangsapatosat pantalon.Kungkaya’tangbansangA ang may absoluteadvantagesaproduksiyonngsapatosat ang bansangB naman ay mas efficientsa pagprodyusngpantalon. Anonaman ang maaaringmaganapna sitwasyonkung angisangbansa ay may absoluteadvantagesapagprodyusng parehongprodukto.Bakitmayroonparing kalakalan?IpagpalagaynamaydalawangbansaC at D. Ang mga produktoay maisat t-shirts.Ang pagigingproduktibongisangmanggagawaay makikitasatalahanayan.
  8. Batay sa talahanayan,kayangiprodyusngbansangC ang maisat t-shirtna mas efficient kaysasa bansang D. Samakatuwid,mayroonsiyang absoluteadvantagesapagprodyusngmaisat t-shirts. Kungtutuusin,kayaniyang magprodyusngmaisng limangbesesangdami komparasa bansang D. Kayarin ng bansangC na magprodyusng1.25 na besessakayangiprodyusna t-shirtsng bansangD. Ngunitmay comparativeadvantageangbansangCsa pagprodyusng mais;ang bansangD namanay may comparativeadvantagesa paggawa ng t-shirts. Sakabilangdako,maaari ding ipaliwanagangcomparativeadvantagegamitangkonseptong opportunity cost. Para makagawa ng 10 pang t-shirts, kailangang isuko ng bansang C ang 20 sako ng mais. Ang opportunity cost ng pagprodyus ng isang t-shirt ay dalawang sako ng mais. Para sa bansang D upang makagawa ng 8 pang t-shirts, kailangang isuko ang 2 sako ng mais. Samakatwid, ang opportunity cost ng pagprodyus ng isang t-shirt ay kalahating sako ng mais. May mas mababang opportunity cost sa pagprodyus ng t-shirt ang bansang D, kaya may comparative advantage ang bansangD sa pagprodyusng t-shirt. Kungkaya’t masasabi natingangisangbansa ay may comparativeadvantagesapaggawang isangbagay o serbisyo kapag kayaniyanggawinang produktooserbisyonangmas efficientkompara sa ibanguri ng produktoo serbisyosa laranganng kanyangpaghahambingsaibangbansa.Ang mga bansaay dapat na magpakadalubhasaatmag-exportng mga produktoo serbisyokungsaansiyaay may comparativeadvantage atmag-importnalamangng mga produktoo serbisyonawalasiyang comparativeadvantagesapagprodyus. Ang Kalakalang Panlabas ng Pilipinas Balance ofPayment (BOP)  nagsisilbingsukatanngpandaigdiganggawaingpang-ekonomiyangisangbansa.  nagpapakitangtalaan ng transaksiyonngisangbansasa iba’tibangbahagi ng mundo. Balance of Trade (BOT) naman ay makukuha sa pamamagitan ng pagbabawas ng halaga ng kalakal na inaangkat (import) sa halagang kalakal na iniluluwas(export). PhilippinesStatisticAuthority (PSA) o National StatisticsOffice ANG UGNAYANNG PILIPINASSA MGASAMAHANG PANDAIGDIG:WTO; APEC, ASEAN “Walang sinomanangnabubuhayparasa sarili lamang”o “No Man is an Island”. Kalakalang Panlabas. Ito ay nagsisilbing pamamaraan upang ang bawat bansa ay magkaroon ng ugnayang internasyonal kasabay ng mabilisang pagbabago sa lahat ng aspekto ng pamumuhay ng tao, maging ito ay sa sistema ng edukasyon, komunikasyon,transportasyon,teknolohiya,atmagingsa industriyalisasyon. Samahang pandaigdig o international organization na naglalayong palawakin ang ugnayan ng mga bansa sa larangan ng kalakalangpanlabas.
  9. Ilansa mga samahangpandaigdigangpang-ekonomikonakabilangangatingbansaayang sumusunod: 1 WORLD TRADE ORGANIZATION Nabuo: Enero1, 1995 Punong Himpilan:Geneva,Switzerland  Angpagkakatatag nitoay alinsunodsa nagingresultangusapinsaUruguay Roundsa pamamagitanng paglagda sa Marrakech AgreementsaMarrakech,Morroco noongAbril 15, 1944.  KapalitngGeneral Agreementof TariffsandTrade (GATT)  Kaibasa GATT, ang WTO ay may pormal na estrukturanginstitusyonal atangpinakamataasnalupong nagpapasyasa WTO ay ang Ministerial Conference,samantalangangGATT ay walangganapna estruktura.  Samahangnamamahalasa pandaigdigangpatakaranngsistemangkalakalano globaltrading system sa pagitan ng mga kasapingestadoo memberstates.  Nagbibigayngsolusyonsamgaproblema,usapin,sigalot,opagtatalongmga kasapingestado.  Binubuong160 bansang Bilangisangsamahanginternasyonal,angpagsapi opagpasoksa organisasyongitoaysumusunodsamahigpitna proseso. Angisangbansang nagnaisna magingkasapi aykailangangmagpasang aplikasyonsaExecutiveCouncil inilarawanang kalagayanng kanyangekonomiyaatmgapatakarang pangkalakalan.Angpagtanggapbilang kasapi ngsamahangitoay tumatagal ng halosilangtaonsapagkat masusingsinusuri ngsamahanhindi lamangangkalagayangpang-ekonomikong isangbansa kundi magingaspektongpampolitikaatpanlipunan.Kapagitoaynaaprubahan,ang isangbansaay lalagda sa isangkasunduano protocolna naglalamanng mga alituntuningdapatsundinngisangkasapingbansa. Angmga pangunahingmisyonngWorldTrade Organization(WTO) ayang sumusunod:  Pagsusulongngisangmaayosat malayangkalakalansapamamagitanngpagpapababasa mga hadlangsa kalakalan(tradebarriers);  Pagkakaloobngmga platapormapara sa negosasyonatnakahandangmagbigaytulong-teknikal atpagsasanay para sa mga papaunladna bansa(developing countries);  Mamagitan sa mga pagtatalong mgakasapingbansa kaugnaysa mga patakarano magpataw ng trade sanction labansa isangkasapinghindi umaayonsadesisyonopasyang samahan; Ang pagiging kasapi ng Pilipinas sa World Trade Organization (WTO) ay isang malaking bagay upang magkaroon ng maayos at mabilis na pakikipag-ugnayan ang ating bansa sa iba pang kasapi ng naturang samahan. Ito ay magdudulot sa ating bansa ng maayos na takbo ng sistema ng kalakalang panlabas at makatutulong upang magkaroon ng mababang taripao buwissaproduktongatinginiluluwassamgabansangkasapi nito. “Ekonomiks: Konseptoat Aplikasyon “ninaBalitao et. al. (2012) PRINSIPYOngWorldTrade Organization:  Nararapat na ang sistemangpangkalakalanaywalangbahidngdiskriminasyon.  Mas kaaya-ayakungmagigingmalayaangsistemangpangkalakalansapamamagitanngpagbabawasng mga hadlang-pangkalakalan;  Nararapat na matiyakangkalalabasanngsistemangpangkalakalan,partikularkungtiyakangmga dayuhang kompanyaat pamahalaanna hindi daragdaganangmga hadlangpang-ekonomikoatmanatilingbukasang pamilihan;  Angsistemangpangkalakalanaynararapatmagingmaskompetetibo;  Ito ay nararapat na mas katanggap-tanggapsamgabansang hindi gaanongmaunlad.  Anglarawan sa ibabaay nagpapakitangmapa ng mga bansangkabilang,hindi-kabilang, observerstatus,atmga bansangnasa representasyonngEuropeanUnionsaWTO.
  10. 2 ASIA PACIFICECONOMIC-COOPERATION(APEC) Itinatag: Nobyembre 1989 Punong Himpilan:Singapore  Samahang may layuning isulong ang kaunlarang pang-ekonomiya at katiwasayan sa rehiyong Asia-Pacific kaugnayna rin ng pagpapalakassamga bansaat pamayanannito.  Ang mga bansang nasa rehiyon ng Pasipiko ay nagkakaroon ng ugnayan sa mga usaping pang-ekonomiya at nagsusulongngkaunlarangpangkabuhayan,kooperasyon,kalakalan,atpamumuhunan.  Binubuong21 bansa  AngAPEC ay kaibasa WTO sapagkat walangkasunduanitongpinipilitsamgakasapi o sa mga membereconomy. Angdesisyonngsamahansa mga isyuo usapinayibinabatayayonsa consensus. Mga kasapi nitokabilang:  Philippines  Australia  Brunei  Canada  Indonesia  Japan  SouthKorea  Malaysia  New Zealand  Singapore  Thailand  UnitedStates Nobyembre 1991: China/Hongkong/Taiwan Nobyembre 1993: Mexico PapuaNewGuinea Nobyembre 1994: Chile Nobyembre 1998: Peru/Russia/Vietnam Kauna-unahang APEC Leaders’Meeting:1993 Saan: Blake Island,WashingtonD.C. Pangunguna: PangulongEstadosUnidosBill Clinton Kungsaan ay nanawaganang mga pinunongbansa upangbawasanang mga hadlangsa kalakalanatpamumuhunan gaya ng taripaat quota. Taripa ay tumutukoysabuwisnabinayaransa kalakal Quota ay ang takdangdami ng mga kalakal na maaaring iluwasoipasoksaisangbansa. “Ekonomiks;Konsepto at Aplikasyon”nina Balitao, etal, Three Pillars na siyangsinusunodngmgakasapi.  Liberalisasyonng pakikipagkalakalan at pamumuhunan - Ito ay nakapokussapagpapalawakngpambansang pamilihanupangmakahikayatatmagkaroonngkaragdagangpamumuhunanatnegosyomulasa kasapingbansa.  Pagpapabilisat pagpapadali ng pagnenegosyo - Sa pamamagitanng itatayongimprastrukturangkailangansa pagnenegosyoatmgakapital opuhunangilalaansa operasyon,itoaynagpapabilisatnagigingepisyente ang bawatgawaingpangkaunlaran.Angmganagluluwasatnag-aangkatng mga produktoat serbisyoay makikinabangdahil samagigingepektonitotuladngmasmababanggastospamproduksiyon,karagdagang trabaho,at pagkakaroonng mas malawakna pamilihan.  Pagtutulungang pang-ekonomiyaat teknikal - Ito ay maylayuningmaglunsadngmgapagsasanayupang malinang,mapahusay,atmapalawigangkaalamangteknikalnglahatng kasapingbansa.
  11. 3 ASSOCIATIONOF SOUTHEAST ASIANNATIONS (ASEAN) Associationof Southeast Asia (ASA) Associationof Southeast AsianNations (ASEAN) Itinatag: August8, 1967 Punong-himpilan:Jakarta,Indonesia  Naglalayongpaunlarinangugnayanngmga bansasa Timog-SilangangAsya  Angpagkakatatag ng samahangitoay naglayongpagbuklurinatmagkaroonngpagkakaisaangmga bansa sa Timog-SilangangAsya.  Idagdagpa rito ang pagnanaisnalabananang pagkalatng komunismosaAsyaat magkaroonng kaunlarang pang-ekonomiko. Founding Countries sabisangdokumentongtinawagna BangkokDeclaration Ito ay binuongmga bansang:  Indonesia  Malaysia  Pilipinas  Singapore  Thailand Sa kasalukuyanitoaybinubuong10 bansa kasamaang Brunei/Cambodia/Laos/Myanmar/Vietnam. Upang mas mapaghusayat tuluyangmakamitanglayuninngsamahanay napagkasunduanngmgakasapingbansaang pagtatag ng TATLONG COMMUNITY:  ASEAN Political-SecurityCommunity  ASEAN EconomicCommunity  ASEAN Socio-Cultural Community. Sa aspektongpang-ekonomiko,angsamahang itoaynaglalayongpaunlarinatisulongangmalayangkalakalansabawat kasapi ng ASEAN pati ang mga bansang dialoguepartnernito. Dialoguepartners:  Australia  China  EstadosUnidos  EuropeanUnion  Japan  New Zealand  Russia  SouthKorea ASEAN Free Trade Area (AFTA) Nilagdaan: January28, 1992 Saan: Singapore Ito ay nakabataysa konseptong CommonEffective Preferential Tariff(CEPT) o ang programangnagsusulongngpag- aalisng taripaat quota upangmagingganapang pagdaloyngproduktosa mga bansangkasapi ng ASEAN.
  12. Kalakalang Panlabas ng Pilipinas:Kahalagahan, Mga Patakaran at Programa Angkalakalanbilangisangmahalaganggawaingpang-ekonomiyaaynagdudulotngiba’tibangepektosaisangbansa. Sa aspekto ng kabutihan sa mga gawaingito:  Dumarami ang mga uri ng produktoo serbisyongmaaaringpamilianotangkilikinngmgatao upangmatugunan ang kanilangmgakagustuhanat pangangailangan  Mas pinaghuhusayopinaaangatnitoangantasng produksiyonupangmasmagingmahusayang kalidadngmga produkto  Angmga produktong mga bansagaya na lamang ngPilipinasaynabibigyanngpagkakataong makilalaat tangkilinsaibangbansadulotsa husayat nagigingpagkakakilanlandinngatingbansa  Angkalakalangpanlabasaynakakatulongupangmasmagingmatibayang ugnayano relasyonngmga bansaat magingepisyenteangpamilihanparasa mga produkto at serbisyo. Sa kabilangdako,angkalakalangpanlabasaynagdudulotdinnghindi magandangepekto. Ilansa mga ito ay:  Nalilinangangkaisipangkolonyal ngmgamamamayansapagkatnagkakaroonsilang pag-uugalingmas tinatangkilikangmgaproduktongbanyagakaysasa mga produktonglocal  Nagigingpalaasaangmga mamamayansa produktong ibangbansakaysa lumikhaotumuklasngparaan para makabuong sarilinggawangprodukto  Humihinaangilanglokal nanegosyooindustriyadahil samahigpitnakompetisyonlabansamga dayuhang produktoat kompanya.Angpangyayaringitoaymaaaringmagdulotng malakingepektogayanalamangng pagkawalang trabahong mga tao. Programa at Patakaranna ipinatutupadngpamahalaan Aklatna Ekonomiks: MgaKonseptoat AplikasyonninaBalitao, et.al.ang ilansa mga itoay ang sumusunod: LiberalisasyonsaSektor ng Pagbabangko (R.A. 7721)-Ito ay isinabatasupangmapalawakangoperasyonngmga dayuhangbangkosa pamamagitanngpagtatayo ng mgasangay nito.Sa ilalimngbatasna ito,pinayaganangpagpasok, pangangasiwa,atpamamahalang kanilangmgasangaysa atingbansa. ForeignTrade Service Corps(FTSC) - Ito ay ahensiyangnaglulunsadngiba’tibangestratehiyangpamilihanupang lubusangmakilalaatmapatanyagangproduktonggawang sarilingbansa.Sumasabaysilasakasalukuyangkalakaransa pagnenegosyosapamamagitanngpagsali samga tradeexposition otrade exhibit. Angpangunahinglayuninnitoay maglunsadngkaalamano impormasyontungkol sakalakarangpangnegosyosabansaat sa imprastrukturaat pakinabangnadulotnitosa mga naismamuhunano investors. Trade and Industry InformationCenter(TIIC) - Itoang nangangasiwasaoperasyonngBureauResearchCenterna nagpapalaganapngmga datos, statistics, impormasyontungkol saekonomiya,kalakalan,industriya,pamahalaan,at kapakananng mga mamimili. CenterforIndustrial Competitiveness - Naglulunsadngmgaprogramangmagtataassa antaso kalidadat produktibidad ngmgamanggagawaupangsilaay magingkompetitibosapandaigdigangpamilihanngmanggagawa, produkto,at serbisyo.Satulongngpamahalaanaynaglulunsadngmga training center upangmas lalongmapaghusay ang kakayahanat pagigingproduktibongmgamanggagawa.
  13.  BARTER Ang tawagsa sistemangpagpapalitanngmgaproduktoat serbisyongmga bansasa daigdig.  TARIPA Ito ay ang buwisnaipinapatawsamga produktonginaangkat.  ABSOLUTE ADVANTAGEIto ay tumutukoysaganapna kalamanganng isangbansasa isangproduktokapagmas mababa ang halagang produksiyonnitokaysahalagangproduksiyonngibangbansa.  BOP/ BALANCE OF PAYMENTAng tawagsa pandaigdigangbatayanosukatanpara sa mga gawaingpang- ekonomiya.  COMPARATIVE ADVANTAGEIsangbatayan ng pakikipagkalakalannakungsaan masmakabubuti sabansa ang espesyalisasyonbilangbatayanngkalakalanatang prinsipyong opportunity cost.  EXPORT Angpagluluwasngmga produktopatungosaiba’tibangbansa sa daigdig.  IMPORT Ang tawagsa pag-aangkatopagbibili ngproduktosaibangbansa.  CHINA Angpangunahingbansangmaymataas na pagluluwasangPilipinasayonsadatosng Philipppine Statistical AuthorityngJune 2014.  EAST ASIA Sa ilalimngeconomicbloc,itoang samahangmay mataas na pagluluwasangatingbansang mga produktoat serbisyo.  (WTO) WorldTrade Organization Isang organisasyongpangkalakalannaitinatagupangisulongangmalayang kalakalansapagitanng mga bansa sa daigdig.  (APEC) Asia PacificEconomic-CooperationAngsamahanng mga bansa sa AsyaPasipikonanaglalayong paunlarinangekonomiyangmgakasapingbansasa pamamagitanng pagiibayongkalakalan.  (ASEAN) Associationof Southeast AsianNations Angsamahan ng mga bansana nagtatag ng tatlong pangunahingkomunidadnakinabibilanganngPolitical &SecurityCommunity,EconomicCommunity,atSocio- Cultural Communitynasiyangmagigingbatayanngugnayanngmga kasapingbansa.  International Organization/ Samahang Pandaigdig Ang tawagsa batayan ng transaksiyonngpakikipag-ugnayan ng isangbansa sa laranganng kalakalangpandaigdig.  QUOTA Ito ay ang takdangdami ng mga produktona maaaringiluwassaisangbansa. Angpatakarang nagbubunsodupangisulongangmalayangkalakalansa pagitanngmga bansasa pamamagitanng pag- aalisng mga hadlangdito. (BOP)Balance of Payment (BOT) Balance of Trade (PSA) PhilippinesStatisticAuthority (NSO) National StatisticsOffice (BOT-G) Balance of trade in goods (PROC) People’s Republicof China (GATT) General Agreementof TariffsandTrade (WTO) WorldTrade Organization (APEC) ASIA PACIFICECONOMIC-COOPERATION (ASA) Associationof SoutheastAsia (ASEAN) Associationof SoutheastAsianNations (AFTA) ASEAN Free Trade Area (FTSC) Foreign Trade Service Corps (TIIC) Trade andIndustryInformationCenter
citroen.niko.ua

www.gepatite.com

www.citroen.niko.ua/models/citroen-berlingo_15/

×